top of page

Hakkında
Çalışma Alanları
İletişim

İletişim

Ad*

Soyad*

Telefon

Mesaj

İletişim

6345 Sokak No: 7

Orkide Apartmanı D: 1 Bostanlı/Karşıyaka

pskezgiavci@gmail.com

0 501 133 66 72

psikologezgiavci

55 posts

969 followers

376 following

Çocuk, Ergen, Yetişkin
Psikodinamik Yaklaşım
📍Karşıyaka, İzmir
📞Randevu: 0 (501) 133 66 72

http://ezgiavci.net

İnsan bazen dışarıdan bakıldığında kendisinden oldukça uzakta görünmez. İşlerini yapar, ilişkilerini sürdürür, sorumluluklarını yerine getirir. Hayat düzenlidir.

Fakat bütün bunların içinde, kişinin kendisine ait olmayan bir hayatı yaşıyor olma hissi giderek belirginleşebilir.

Dış dünyayla kurulan uyum, zamanla kişinin kendi öznel yaşantısıyla kurduğu ilişkinin önüne geçebilir: Kendi arzusundan önce ilişkinin ihtiyacını düşünmek, ne hissettiğinden önce karşısındakinin ne hissedeceğini gözetmek, bir durumun kendisinde yarattığı duygudan önce nasıl karşılanacağını hesap etmek gibi.

Başlangıçta ilişkiyi sürdürebilmek için geliştirilmiş bir uyum biçimi, zamanla kişinin arzusu, duyguları ve spontanlığıyla arasına mesafe koyabilir.

Bu kendine yabancılaşma her zaman büyük bir çatışma olarak ortaya çıkmaz. Bazen yalnızca belirsiz bir boşluk vardır:

“Her şey yolunda ama kendimi iyi hissetmiyorum.”
“Ne istediğimi bilmiyorum.”
“Hayır demek çok zor.”

Resimde yatağın üzerine bırakılmış maske, yalnızca dışarıda takılan bir yüzü değil; dış dünyanın taleplerinin kişinin mahrem alanına kadar taşınmasını düşündürür. Maske, zamanla kişinin kendisiyle arasındaki mesafeye dönüşmüştür.

Bu nedenle sahte benlikten uzaklaşmak, basitçe “maskeyi çıkarmak” değildir. Çünkü maskenin bir zamanlar bir işlevi vardır. Ondan vazgeçmek bu nedenle yalnızca özgürleştirici değil, kaygı verici de olabilir.

Belki de kendiliğe yaklaşmak, önce cevapları bulmakla değil; uzun zamandır sorulamayan sorulara dayanabilmekle başlar.

Psikoterapinin sunduğu şey de kişiye kim olduğunu söylemek değil; henüz ne istediğini bilmiyor olabileceği, çelişebileceği ve kendiliğini yeniden deneyimleyebileceği bir alan yaratmaktır. Çünkü kendilik, yalnızca bulunacak bir şey değil; güvenli bir ilişkide yeniden deneyimlenebilecek bir canlılık alanıdır.

Ve bazen asıl teslimiyet, dünyaya teslim olmak değil; insanın kendisinden uzaklaşarak kurduğu hayatla arasındaki mesafenin artık taşınamaz hale gelmesidir.

*Claire Arkas - Teslimiyet

İnsan bazen dışarıdan bakıldığında kendisinden oldukça uzakta görünmez. İşlerini yapar, ilişkilerini sürdürür, sorumluluklarını yerine getirir. Hayat düzenlidir.

Fakat bütün bunların içinde, kişinin kendisine ait olmayan bir hayatı yaşıyor olma hissi giderek belirginleşebilir.

Dış dünyayla kurulan uyum, zamanla kişinin kendi öznel yaşantısıyla kurduğu ilişkinin önüne geçebilir: Kendi arzusundan önce ilişkinin ihtiyacını düşünmek, ne hissettiğinden önce karşısındakinin ne hissedeceğini gözetmek, bir durumun kendisinde yarattığı duygudan önce nasıl karşılanacağını hesap etmek gibi.

Başlangıçta ilişkiyi sürdürebilmek için geliştirilmiş bir uyum biçimi, zamanla kişinin arzusu, duyguları ve spontanlığıyla arasına mesafe koyabilir.

Bu kendine yabancılaşma her zaman büyük bir çatışma olarak ortaya çıkmaz. Bazen yalnızca belirsiz bir boşluk vardır:

“Her şey yolunda ama kendimi iyi hissetmiyorum.”
“Ne istediğimi bilmiyorum.”
“Hayır demek çok zor.”

Resimde yatağın üzerine bırakılmış maske, yalnızca dışarıda takılan bir yüzü değil; dış dünyanın taleplerinin kişinin mahrem alanına kadar taşınmasını düşündürür. Maske, zamanla kişinin kendisiyle arasındaki mesafeye dönüşmüştür.

Bu nedenle sahte benlikten uzaklaşmak, basitçe “maskeyi çıkarmak” değildir. Çünkü maskenin bir zamanlar bir işlevi vardır. Ondan vazgeçmek bu nedenle yalnızca özgürleştirici değil, kaygı verici de olabilir.

Belki de kendiliğe yaklaşmak, önce cevapları bulmakla değil; uzun zamandır sorulamayan sorulara dayanabilmekle başlar.

Psikoterapinin sunduğu şey de kişiye kim olduğunu söylemek değil; henüz ne istediğini bilmiyor olabileceği, çelişebileceği ve kendiliğini yeniden deneyimleyebileceği bir alan yaratmaktır. Çünkü kendilik, yalnızca bulunacak bir şey değil; güvenli bir ilişkide yeniden deneyimlenebilecek bir canlılık alanıdır.

Ve bazen asıl teslimiyet, dünyaya teslim olmak değil; insanın kendisinden uzaklaşarak kurduğu hayatla arasındaki mesafenin artık taşınamaz hale gelmesidir.

*Claire Arkas - Teslimiyet

Yaratıcılık çoğu zaman yetenekle ya da yeni bir şey üretmekle ilişkilendirilir. Oysa psikanaliz, yaratıcılığın bundan daha derin bir anlam taşıdığını söyler.

Yaratıcı olmak bazen bir şey ortaya koymaktan çok, insanın kendi iç dünyasında olup bitenlere bir biçim verebilmesidir. Hayatın bazı deneyimleri kolayca anlam kazanmaz. Kayıplar, çatışmalar, yoğun duygular ya da söze dökülemeyen yaşantılar bazen olduğu gibi taşınamaz. İşte yaratıcılık tam da burada devreye girer. Gerçekliği değiştirmez ama onunla yaşamanın başka bir yolunu açabilir. Yazıya, resme, müziğe ya da düşünceye dönüşen şey, çoğu zaman insanın kendi içinde işlemeye başladığı bir deneyimdir.

Psikanaliz açısından yaratıcılık, ruhsal bir bozukluğun sonucu değildir. Daha çok insanın eksiklik, kırılganlık ve çatışmalar karşısında geliştirebildiği bir yanıttır.

Lacan yaratıcılığı, kişinin gerçekle kurduğu ilişkinin bir parçası olarak düşünür. Bazen üretmek; söze gelemeyene bir biçim vermenin, dağılma ihtimali karşısında kendini yeniden kurmanın yollarından biri olabilir.

Melanie Klein, yaratıcı eylemi iç dünyada zarar görmüş ya da parçalanmış olanı onarma çabası olarak görür.

Winnicott ise yaratıcılığı yalnızca sanatla sınırlamaz; ona göre yaratıcılık, insanın dünyayı canlı, anlamlı ve oyun kurulabilir bir yer olarak deneyimleyebilmesidir.

Bion’un yaklaşımında ise yaratıcılık, henüz düşünülememiş ya da dile gelememiş yaşantıları düşüncenin konusu haline getirebilme kapasitesidir. Çünkü bazen insan ancak yaşadığını anlamlandırabildiğinde onu taşıyabilir.

Belki de bu yüzden yaratıcılık, yalnızca yeni bir şey üretmek değildir. Bazen insanın, kendi iç dünyasıyla yaşayabileceği bir dil bulmasıdır. Bazen de hayatın ağırlığını biraz daha taşınabilir kılmanın yolu.

*Bu yazıyı hazırlarken bize esin kaynağı olan Psikanalizin Odağı (@izmirodagetkinlik ) adlı podcasti de tavsiye etmek isteriz.

*Wassily Kandinsky - Farbstudie Quadrate (1913)

Yaratıcılık çoğu zaman yetenekle ya da yeni bir şey üretmekle ilişkilendirilir. Oysa psikanaliz, yaratıcılığın bundan daha derin bir anlam taşıdığını söyler.

Yaratıcı olmak bazen bir şey ortaya koymaktan çok, insanın kendi iç dünyasında olup bitenlere bir biçim verebilmesidir. Hayatın bazı deneyimleri kolayca anlam kazanmaz. Kayıplar, çatışmalar, yoğun duygular ya da söze dökülemeyen yaşantılar bazen olduğu gibi taşınamaz. İşte yaratıcılık tam da burada devreye girer. Gerçekliği değiştirmez ama onunla yaşamanın başka bir yolunu açabilir. Yazıya, resme, müziğe ya da düşünceye dönüşen şey, çoğu zaman insanın kendi içinde işlemeye başladığı bir deneyimdir.

Psikanaliz açısından yaratıcılık, ruhsal bir bozukluğun sonucu değildir. Daha çok insanın eksiklik, kırılganlık ve çatışmalar karşısında geliştirebildiği bir yanıttır.

Lacan yaratıcılığı, kişinin gerçekle kurduğu ilişkinin bir parçası olarak düşünür. Bazen üretmek; söze gelemeyene bir biçim vermenin, dağılma ihtimali karşısında kendini yeniden kurmanın yollarından biri olabilir.

Melanie Klein, yaratıcı eylemi iç dünyada zarar görmüş ya da parçalanmış olanı onarma çabası olarak görür.

Winnicott ise yaratıcılığı yalnızca sanatla sınırlamaz; ona göre yaratıcılık, insanın dünyayı canlı, anlamlı ve oyun kurulabilir bir yer olarak deneyimleyebilmesidir.

Bion’un yaklaşımında ise yaratıcılık, henüz düşünülememiş ya da dile gelememiş yaşantıları düşüncenin konusu haline getirebilme kapasitesidir. Çünkü bazen insan ancak yaşadığını anlamlandırabildiğinde onu taşıyabilir.

Belki de bu yüzden yaratıcılık, yalnızca yeni bir şey üretmek değildir. Bazen insanın, kendi iç dünyasıyla yaşayabileceği bir dil bulmasıdır. Bazen de hayatın ağırlığını biraz daha taşınabilir kılmanın yolu.

*Bu yazıyı hazırlarken bize esin kaynağı olan Psikanalizin Odağı (@izmirodagetkinlik ) adlı podcasti de tavsiye etmek isteriz.

*Wassily Kandinsky - Farbstudie Quadrate (1913)

İnsan ilişkileri yalnızca karşılaşmalarla değil, arzularımızın yönüyle de şekillenir. Arzu her zaman bir ötekine doğru hareket eder ancak bu hareket her ilişkide aynı değildir.

Aşkta bizi ötekine çeken şey çoğu zaman farklılıktır. Karşımızdaki kişi, bizde eksik olduğunu düşündüğümüz bir şeyi taşıyor gibi görünür. Bu yüzden aşk, merakın, bilinmezliğin ve çözülemeyen bir fazlalığın etrafında dolaşır. Arzu, kendisine yabancı olanın peşine düşer.

Arkadaşlıkta ise farklı bir dinamik işler. Burada öteki, eksikliğimizi dolduracak biri olmaktan çok, kendimizden bir şeyi tanıyabildiğimiz kişidir. Benzer hassasiyetler, ortak değerler, dünyaya yakın yerlerden bakabilmek ya da aynı sorular üzerine düşünmek dostluğun zeminini oluşturur.

Belki de bazı insanlarla bu kadar rahat hissetmemizin nedeni budur. Yakınlık arttıkça ilişkinin sürekliliği dolayısıyla sözcüklerden önce gelen bir anlaşılmışlık duygusu belirir. Sanki kendi deneyimimizin bir yankısıyla karşılaşırız.

Bununla birlikte, dostluk yalnızca benzerlikten ibaret değildir. Eğer öteki sadece bizi tekrar eden bir yansıma olsaydı, ilişki canlılığını kaybederdi. Gerçek arkadaşlık, yakınlık kadar farklılığa da yer açabilmektir.

Belki de dostluğun en güzel tarafı budur: Kendimize benzeyen birini bulmak değil, bize yakın olan birinin bizden farklı kalabilmesine de izin verebilmek. Tıpkı aynı kayıkta yol alan iki insan gibi; yan yana, ama birbirine dönüşmeden.

*Claude Monet - In Two Girls in a Boat (1887)

İnsan ilişkileri yalnızca karşılaşmalarla değil, arzularımızın yönüyle de şekillenir. Arzu her zaman bir ötekine doğru hareket eder ancak bu hareket her ilişkide aynı değildir.

Aşkta bizi ötekine çeken şey çoğu zaman farklılıktır. Karşımızdaki kişi, bizde eksik olduğunu düşündüğümüz bir şeyi taşıyor gibi görünür. Bu yüzden aşk, merakın, bilinmezliğin ve çözülemeyen bir fazlalığın etrafında dolaşır. Arzu, kendisine yabancı olanın peşine düşer.

Arkadaşlıkta ise farklı bir dinamik işler. Burada öteki, eksikliğimizi dolduracak biri olmaktan çok, kendimizden bir şeyi tanıyabildiğimiz kişidir. Benzer hassasiyetler, ortak değerler, dünyaya yakın yerlerden bakabilmek ya da aynı sorular üzerine düşünmek dostluğun zeminini oluşturur.

Belki de bazı insanlarla bu kadar rahat hissetmemizin nedeni budur. Yakınlık arttıkça ilişkinin sürekliliği dolayısıyla sözcüklerden önce gelen bir anlaşılmışlık duygusu belirir. Sanki kendi deneyimimizin bir yankısıyla karşılaşırız.

Bununla birlikte, dostluk yalnızca benzerlikten ibaret değildir. Eğer öteki sadece bizi tekrar eden bir yansıma olsaydı, ilişki canlılığını kaybederdi. Gerçek arkadaşlık, yakınlık kadar farklılığa da yer açabilmektir.

Belki de dostluğun en güzel tarafı budur: Kendimize benzeyen birini bulmak değil, bize yakın olan birinin bizden farklı kalabilmesine de izin verebilmek. Tıpkı aynı kayıkta yol alan iki insan gibi; yan yana, ama birbirine dönüşmeden.

*Claude Monet - In Two Girls in a Boat (1887)

Anne bebeğini beslerken yalnızca bedenini doyurmaz; onunla bir ilişki kurar. Meme, biberon ya da kaşıkla verilen bir mama… Bunların kendisinden çok, o anın içinde kurulan temas belirleyici olur.

Melanie Klein’ın vurguladığı gibi, bebek için ilk ilişkiler yalnızca dış dünyayla kurulan temaslar değildir; aynı zamanda bebeğin iç dünyasının şekillenmeye başladığı deneyimlerdir. Bebek, kendisine uzanan nesneyi yalnızca “süt veren bir kaynak” olarak değil; kendisiyle nasıl bir ilişki kurulduğu üzerinden deneyimler.

Bir annenin bebeğini beslerken zihninde bebeğiyle temas halinde olması, onun ihtiyaçlarını merak etmesi, yüzüne bakması, ritmine eşlik etmesi bebeğe görüldüğü ve eşlik edildiği bir deneyim sunar. Çünkü bebeği besleyen yalnızca verilen gıda değildir.
Bebeğin aldığı şey; annenin bakışı, sesi, dokunuşu ve onun varlığına yönelik taşıdığı duygulanımdır.

Aynı şekilde bir anne memeden emzirmese de; biberonla ya da mama ile beslese de bebeğiyle kurduğu bu ilişki devam edebilir. Mesele hangi araçla beslendiğinden çok, bakım verenin o anda bebeğiyle nasıl bir ruhsal temas kurduğudur. Bebek yalnızca “doyurulmayı” değil, bir başkasının zihninde yer almayı da deneyimler.

Belki de ilk ilişkilerde aldığımız en temel mesajlardan biri şudur: “Benim ihtiyaçlarım bir başkasının zihninde bir yer buluyor mu?” Ve bu deneyim, ilerleyen yıllarda kişinin kendisiyle ve başkalarıyla kuracağı ilişkilerin temel taşlarından biri haline gelir.

*Mary Cassatt - Louise Nursing Her Child (1898)

Anne bebeğini beslerken yalnızca bedenini doyurmaz; onunla bir ilişki kurar. Meme, biberon ya da kaşıkla verilen bir mama… Bunların kendisinden çok, o anın içinde kurulan temas belirleyici olur.

Melanie Klein’ın vurguladığı gibi, bebek için ilk ilişkiler yalnızca dış dünyayla kurulan temaslar değildir; aynı zamanda bebeğin iç dünyasının şekillenmeye başladığı deneyimlerdir. Bebek, kendisine uzanan nesneyi yalnızca “süt veren bir kaynak” olarak değil; kendisiyle nasıl bir ilişki kurulduğu üzerinden deneyimler.

Bir annenin bebeğini beslerken zihninde bebeğiyle temas halinde olması, onun ihtiyaçlarını merak etmesi, yüzüne bakması, ritmine eşlik etmesi bebeğe görüldüğü ve eşlik edildiği bir deneyim sunar. Çünkü bebeği besleyen yalnızca verilen gıda değildir.
Bebeğin aldığı şey; annenin bakışı, sesi, dokunuşu ve onun varlığına yönelik taşıdığı duygulanımdır.

Aynı şekilde bir anne memeden emzirmese de; biberonla ya da mama ile beslese de bebeğiyle kurduğu bu ilişki devam edebilir. Mesele hangi araçla beslendiğinden çok, bakım verenin o anda bebeğiyle nasıl bir ruhsal temas kurduğudur. Bebek yalnızca “doyurulmayı” değil, bir başkasının zihninde yer almayı da deneyimler.

Belki de ilk ilişkilerde aldığımız en temel mesajlardan biri şudur: “Benim ihtiyaçlarım bir başkasının zihninde bir yer buluyor mu?” Ve bu deneyim, ilerleyen yıllarda kişinin kendisiyle ve başkalarıyla kuracağı ilişkilerin temel taşlarından biri haline gelir.

*Mary Cassatt - Louise Nursing Her Child (1898)

İnsan kendisini yalnızca kendi içinden tanımaz. Kim olduğumuza dair ilk izlenimlerimiz başkalarının bizimle kurduğu ilişkinin içinde şekillenir. Bir bakışta, bir seste, bir karşılaşmada... Kendimizi bir ölçüde hep başkalarının gözünden görürüz. Belki de bu yüzden insanın kendisine dair bilgisi hiçbir zaman bütünüyle kendisine ait değildir. Ancak ruhsal açıdan önemli olan şey, bu bilginin nereden geldiği değil; tek bir kaynağa sıkışıp sıkışmadığıdır.

Kişi bazen kendisine dair izlenimlerini kendi deneyimiyle, arzularıyla, duygularıyla birlikte kurabilir. Bazen de kendisini anlamaya çalışırken ağırlık merkezi giderek dışarıya kayar. O zaman kişi yalnızca ne hissettiğini değil, başkasının ne gördüğünü de düşünür; yalnızca ne istediğini değil, başkası için ne ifade ettiğini de merak eder. Bu olağan bir insani harekettir.

Fakat bazen ötekinin zihni, kişinin kendisine ulaşmaya çalıştığı başlıca yere dönüşebilir. Sanki kendisiyle ilgili hakikat, kendi yaşantısında değil de hep bir başkasının bakışında saklıymış gibi.

Oysa ötekinin zihni hiçbir zaman tam olarak bilinebilecek bir yer değildir. Bu nedenle kişi kendisine dair kesinliği orada aradıkça, arayış da sonlanmaz.

Belki de bu noktada mesele, ötekinin zihninde ne olup bittiğine yönelmek değil, kendimize dair bilgiyi giderek yalnızca ötekinde bulmaya çalışmaktır. Çünkü insan kendisini ötekinin bakışında kurar ama yalnızca orada yaşamaya başladığında, kendi deneyimiyle arasındaki mesafe de büyüyebilir.

*Diego Velázquez - “Las Meninas” (1656)

İnsan kendisini yalnızca kendi içinden tanımaz. Kim olduğumuza dair ilk izlenimlerimiz başkalarının bizimle kurduğu ilişkinin içinde şekillenir. Bir bakışta, bir seste, bir karşılaşmada... Kendimizi bir ölçüde hep başkalarının gözünden görürüz. Belki de bu yüzden insanın kendisine dair bilgisi hiçbir zaman bütünüyle kendisine ait değildir. Ancak ruhsal açıdan önemli olan şey, bu bilginin nereden geldiği değil; tek bir kaynağa sıkışıp sıkışmadığıdır.

Kişi bazen kendisine dair izlenimlerini kendi deneyimiyle, arzularıyla, duygularıyla birlikte kurabilir. Bazen de kendisini anlamaya çalışırken ağırlık merkezi giderek dışarıya kayar. O zaman kişi yalnızca ne hissettiğini değil, başkasının ne gördüğünü de düşünür; yalnızca ne istediğini değil, başkası için ne ifade ettiğini de merak eder. Bu olağan bir insani harekettir.

Fakat bazen ötekinin zihni, kişinin kendisine ulaşmaya çalıştığı başlıca yere dönüşebilir. Sanki kendisiyle ilgili hakikat, kendi yaşantısında değil de hep bir başkasının bakışında saklıymış gibi.

Oysa ötekinin zihni hiçbir zaman tam olarak bilinebilecek bir yer değildir. Bu nedenle kişi kendisine dair kesinliği orada aradıkça, arayış da sonlanmaz.

Belki de bu noktada mesele, ötekinin zihninde ne olup bittiğine yönelmek değil, kendimize dair bilgiyi giderek yalnızca ötekinde bulmaya çalışmaktır. Çünkü insan kendisini ötekinin bakışında kurar ama yalnızca orada yaşamaya başladığında, kendi deneyimiyle arasındaki mesafe de büyüyebilir.

*Diego Velázquez - “Las Meninas” (1656)

Bazı insanlar neden yalnız kaldıklarında boşluk hisseder? Neden sürekli meşgul olmak zorunda hisseder? Neden kendi arzusuyla teması belirsizleşir?
Neden “iyi gidiyor” denilen bir hayatın içinde bile canlılık hissi eksik olabilir?

Winnicott’a göre bu deneyimler bazen kişinin “gerçek kendiliği” ile temasının geri çekilmiş olmasıyla ilişkilidir.
Çünkü sahte kendilik yalnızca bir maske değildir. Çoğu zaman çok erken dönemlerde kurulmuş bir ruhsal organizasyondur.

Bebek başlangıçta spontane biçimde var olur; ihtiyaçları, ritmi, ilgisi, öfkesi, sevinci doğrudan ortaya çıkar. Bakımveren bu spontane deneyimi yeterince karşılayabildiğinde çocuk, kendi iç yaşantısının gerçekliğine güvenmeye başlar.

Bununla birlikte, çevre çocuğun kendiliğindenliğine yeterince alan açamadığında başka bir şey gelişebilir.
Çocuk, ilişkiyi sürdürebilmek için kendi deneyimini geri çekmeyi öğrenir. Ne hissettiğinden çok neyin beklendiğini izlemeye başlar.

Böylece kişi zamanla fazla uyumlu, kontrollü, işlevsel biri haline gelebilir. Dışarıdan bakıldığında her şey yerli yerinde görünebilir. Ama içeride başka bir his dolaşır:
Sanki hayat yaşanmaktan çok sürdürülüyordur. Çünkü sahte kendiliğin hakim olduğu yapılarda kişi, kendi iç gerçekliğini doğrudan deneyimlemekten çok, ruhsallığını çevrenin talebine göre organize etmeye yönelir. Bu durumda arzu da, canlılık da, spontane olma hali de geri çekilebilir.

Kimi zaman kişi tam da bu nedenle, her şeyi “doğru(?)” yaptığı halde kendi yaşamına içeriden temas edemiyormuş gibi hisseder. Çünkü Winnicott için mesele yalnızca işlev görmek değildir; kişinin kendi varlığını içeriden hissedebileceği bir ruhsal alanın oluşabilmesidir.

*Vilhelm Hammershøi - Interior with Young Woman Seen from the Back (1903-04)

Bazı insanlar neden yalnız kaldıklarında boşluk hisseder? Neden sürekli meşgul olmak zorunda hisseder? Neden kendi arzusuyla teması belirsizleşir?
Neden “iyi gidiyor” denilen bir hayatın içinde bile canlılık hissi eksik olabilir?

Winnicott’a göre bu deneyimler bazen kişinin “gerçek kendiliği” ile temasının geri çekilmiş olmasıyla ilişkilidir.
Çünkü sahte kendilik yalnızca bir maske değildir. Çoğu zaman çok erken dönemlerde kurulmuş bir ruhsal organizasyondur.

Bebek başlangıçta spontane biçimde var olur; ihtiyaçları, ritmi, ilgisi, öfkesi, sevinci doğrudan ortaya çıkar. Bakımveren bu spontane deneyimi yeterince karşılayabildiğinde çocuk, kendi iç yaşantısının gerçekliğine güvenmeye başlar.

Bununla birlikte, çevre çocuğun kendiliğindenliğine yeterince alan açamadığında başka bir şey gelişebilir.
Çocuk, ilişkiyi sürdürebilmek için kendi deneyimini geri çekmeyi öğrenir. Ne hissettiğinden çok neyin beklendiğini izlemeye başlar.

Böylece kişi zamanla fazla uyumlu, kontrollü, işlevsel biri haline gelebilir. Dışarıdan bakıldığında her şey yerli yerinde görünebilir. Ama içeride başka bir his dolaşır:
Sanki hayat yaşanmaktan çok sürdürülüyordur. Çünkü sahte kendiliğin hakim olduğu yapılarda kişi, kendi iç gerçekliğini doğrudan deneyimlemekten çok, ruhsallığını çevrenin talebine göre organize etmeye yönelir. Bu durumda arzu da, canlılık da, spontane olma hali de geri çekilebilir.

Kimi zaman kişi tam da bu nedenle, her şeyi “doğru(?)” yaptığı halde kendi yaşamına içeriden temas edemiyormuş gibi hisseder. Çünkü Winnicott için mesele yalnızca işlev görmek değildir; kişinin kendi varlığını içeriden hissedebileceği bir ruhsal alanın oluşabilmesidir.

*Vilhelm Hammershøi - Interior with Young Woman Seen from the Back (1903-04)

Olgun bir çift ilişkisi, sanıldığı gibi iki tamamlanmış insanın kusursuz uyumu değildir. Daha çok, kimsenin baştan “tam” olmadığı gerçeğini kabul eden iki kişinin, birbirini tamamlamaya çalışmak yerine bu eksiklikle birlikte ilişki kurabilmesidir. Çünkü insan sevdiği kişiyi ne kadar yakınında tutarsa tutsun, onun ne düşündüğünü, ne istediğini ya da iç dünyasında neler yaşadığını bütünüyle bilemez. Bu sadece “yeterince tanımamak” meselesi değildir; herkesin kendi iç dünyası da zaten tam ve net bir bütün değildir. Bu yüzden ilişkide her zaman tam karşılığı olmayan, tamamen kapanmayan bir boşluk kalır. Belki de ilişkiyi canlı tutan şey, bu boşlukla nasıl baş edildiğidir.

Yakınlık, iki kişinin birbirine karışıp tek bir bütün haline gelmesi değil, aradaki mesafenin sürekli yeniden ayarlanmasıdır. İnsan çoğu zaman kendi içinde tutarlı ve güçlü bir bütünlük taşıdığını düşünür ama bu his her zaman sabit değildir. Bu yüzden ilişkilerde geri çekilmek, susmak ya da yalnız kalmak istemek her zaman sevgisizlik anlamına gelmez. Çoğu zaman kişi sadece kendini yeniden toparlamaya çalışıyordur. Ama bu toparlanma hiçbir zaman tamamen “eksiksiz” bir hale dönüşmez; çünkü insan zaten eksiksiz bir yapı üzerine kurulmamıştır ve ilişki bu durumun en görünür olduğu yerdir.

İlişkileri en çok yoran şey çoğu zaman kavga etmek değildir. Asıl sorun, karşımızdaki kişinin bizden ayrı bir dünyası, ayrı bir isteği ve yönelimi olduğunu unutmaya başlamaktır. İnsan sevdiğini bazen kendi beklentileriyle doldurur, onu kendi istediği biriymiş gibi görmeye başlar. Sorun genellikle bu beklenti bozulduğunda ortaya çıkar. Oysa her insanın farklı istekleri ve eksikleri vardır ve bu fark, ilişkiyi zorlaştırdığı kadar onu mümkün de kılar. Bu yüzden sevgi, karşımızdakini tamamen anlamak ya da ona tamamen sahip olmak değil; onu tam olarak çözemesek bile yanında kalabilmektir. Belki de uzun süreli ilişkilerin en temel meselesi, karşımızdakinin her zaman biraz yabancı kalacağını kabul edebilmek ve buna rağmen ilişkiyi sürdürebilmektir.

*Edward Hopper - “Room in New York” (1932)

Olgun bir çift ilişkisi, sanıldığı gibi iki tamamlanmış insanın kusursuz uyumu değildir. Daha çok, kimsenin baştan “tam” olmadığı gerçeğini kabul eden iki kişinin, birbirini tamamlamaya çalışmak yerine bu eksiklikle birlikte ilişki kurabilmesidir. Çünkü insan sevdiği kişiyi ne kadar yakınında tutarsa tutsun, onun ne düşündüğünü, ne istediğini ya da iç dünyasında neler yaşadığını bütünüyle bilemez. Bu sadece “yeterince tanımamak” meselesi değildir; herkesin kendi iç dünyası da zaten tam ve net bir bütün değildir. Bu yüzden ilişkide her zaman tam karşılığı olmayan, tamamen kapanmayan bir boşluk kalır. Belki de ilişkiyi canlı tutan şey, bu boşlukla nasıl baş edildiğidir.

Yakınlık, iki kişinin birbirine karışıp tek bir bütün haline gelmesi değil, aradaki mesafenin sürekli yeniden ayarlanmasıdır. İnsan çoğu zaman kendi içinde tutarlı ve güçlü bir bütünlük taşıdığını düşünür ama bu his her zaman sabit değildir. Bu yüzden ilişkilerde geri çekilmek, susmak ya da yalnız kalmak istemek her zaman sevgisizlik anlamına gelmez. Çoğu zaman kişi sadece kendini yeniden toparlamaya çalışıyordur. Ama bu toparlanma hiçbir zaman tamamen “eksiksiz” bir hale dönüşmez; çünkü insan zaten eksiksiz bir yapı üzerine kurulmamıştır ve ilişki bu durumun en görünür olduğu yerdir.

İlişkileri en çok yoran şey çoğu zaman kavga etmek değildir. Asıl sorun, karşımızdaki kişinin bizden ayrı bir dünyası, ayrı bir isteği ve yönelimi olduğunu unutmaya başlamaktır. İnsan sevdiğini bazen kendi beklentileriyle doldurur, onu kendi istediği biriymiş gibi görmeye başlar. Sorun genellikle bu beklenti bozulduğunda ortaya çıkar. Oysa her insanın farklı istekleri ve eksikleri vardır ve bu fark, ilişkiyi zorlaştırdığı kadar onu mümkün de kılar. Bu yüzden sevgi, karşımızdakini tamamen anlamak ya da ona tamamen sahip olmak değil; onu tam olarak çözemesek bile yanında kalabilmektir. Belki de uzun süreli ilişkilerin en temel meselesi, karşımızdakinin her zaman biraz yabancı kalacağını kabul edebilmek ve buna rağmen ilişkiyi sürdürebilmektir.

*Edward Hopper - “Room in New York” (1932)

Kişi kimi anlarda bir ayrıntıya fazlasıyla yaklaşır: bir söze, bir bakışa, bir eksikliğe, bir kırgınlığa, bir belirtiye… Zihin o parçanın etrafında yoğunlaşırken, tıpkı bu görseldeki devasa tablonun önünde duran izleyici gibi, deneyimin geri kalanı arka planda silikleşebilir. Bu durum yalnızca “takılı kalmak” değildir; bazen ruhsallık, bütünle karşılaşmanın yarattığı o karmaşıklığı taşıyabilmek için parçaya sığınır.

Çünkü bütün, çoğu zaman tek bir anlamdan oluşmaz; çelişkileri, kayıpları, arzuları ve çatışmaları aynı anda içerir. Bu yoğunluğu karşılamak her zaman kolay değildir. Ayrıntıya odaklanmak, bu çok sesli yapıyı bir ölçüde düzenlenebilir hale getirir; bakışı daraltarak zihne bir duraklama alanı açar.

Burada asıl mesele, mesafenin kendisini bir eksiklik olarak değil, bir konumlanış biçimi olarak fark etmektir. Uzaktan bakan kişi kompozisyonun ihtişamını görür ama ayrıntının taşıdığı o tekil ve mahrem duyguyu kaçırabilir. Yakından bakan ise ayrıntının dünyasına girer fakat onu var eden bağlamı yitirme eşiğine gelir. Görseldeki o devasa nilüferlerin önünde, fırça darbelerine dokunacak kadar yakın durmak ile salonun ortasından bakmak arasındaki fark tam olarak budur.

Psikanalitik çalışma biraz da bu hareketle, yani bakışın esnekliğiyle ilgilidir: Yaklaşabilmek ve uzaklaşabilmek. Bir ayrıntının içinde boğulmadan ona bakabilmek; aynı zamanda bütünü koruyacağım derken ayrıntının o kendine has hakikatini silmemek.

Belki de ruhsal denge, resme her zaman “doğru” noktadan bakmakta değil; bakışın mesafesini ihtiyaca göre değiştirebilme, o hareketli alanı deneyimleyebilme kapasitesinde oluşur.

*Illustration by Thomas Bossard

Kişi kimi anlarda bir ayrıntıya fazlasıyla yaklaşır: bir söze, bir bakışa, bir eksikliğe, bir kırgınlığa, bir belirtiye… Zihin o parçanın etrafında yoğunlaşırken, tıpkı bu görseldeki devasa tablonun önünde duran izleyici gibi, deneyimin geri kalanı arka planda silikleşebilir. Bu durum yalnızca “takılı kalmak” değildir; bazen ruhsallık, bütünle karşılaşmanın yarattığı o karmaşıklığı taşıyabilmek için parçaya sığınır.

Çünkü bütün, çoğu zaman tek bir anlamdan oluşmaz; çelişkileri, kayıpları, arzuları ve çatışmaları aynı anda içerir. Bu yoğunluğu karşılamak her zaman kolay değildir. Ayrıntıya odaklanmak, bu çok sesli yapıyı bir ölçüde düzenlenebilir hale getirir; bakışı daraltarak zihne bir duraklama alanı açar.

Burada asıl mesele, mesafenin kendisini bir eksiklik olarak değil, bir konumlanış biçimi olarak fark etmektir. Uzaktan bakan kişi kompozisyonun ihtişamını görür ama ayrıntının taşıdığı o tekil ve mahrem duyguyu kaçırabilir. Yakından bakan ise ayrıntının dünyasına girer fakat onu var eden bağlamı yitirme eşiğine gelir. Görseldeki o devasa nilüferlerin önünde, fırça darbelerine dokunacak kadar yakın durmak ile salonun ortasından bakmak arasındaki fark tam olarak budur.

Psikanalitik çalışma biraz da bu hareketle, yani bakışın esnekliğiyle ilgilidir: Yaklaşabilmek ve uzaklaşabilmek. Bir ayrıntının içinde boğulmadan ona bakabilmek; aynı zamanda bütünü koruyacağım derken ayrıntının o kendine has hakikatini silmemek.

Belki de ruhsal denge, resme her zaman “doğru” noktadan bakmakta değil; bakışın mesafesini ihtiyaca göre değiştirebilme, o hareketli alanı deneyimleyebilme kapasitesinde oluşur.

*Illustration by Thomas Bossard

Ruhsal süreklilik, öznenin zaman içinde hiç değişmeden “aynı kişi” kalması değil; değişimlere rağmen kendilik duygusunu bütünüyle yitirmeden sürdürebilmesidir. Aynı zamanda içeride deneyimlenen benlik halleri ile dış dünyada kurulan ilişkiler arasında bir süreklilik bağı kurabilmesidir.

Bebek için başlangıçta iç ve dış ayrımı henüz kurulmamıştır; bakım verenin yeterince tutarlı ve kapsayıcı varlığı sayesinde, zamanla hem bir iç dünya oluşur hem de dış gerçeklik katlanılabilir hale gelir. Bu süreç, benliğin parçalanmadan kendini sürdürebilmesini mümkün kılar.

Ancak kişi için bu süreklilik her zaman sağlanamaz. Burada mesele yalnızca dış dünyanın “zor” ya da “tehditkar” olması değildir. Daha çok, içsel deneyimin dış gerçeklikle bağ kuracak şekilde temsil edilememesidir.

Duygusal yaşantılar zihinde işlenemediğinde ya içeride taşkın bir yoğunluk olarak kalır ya da dış dünyaya yansıtılarak orada deneyimlenir. Bu durumda dış dünya, olduğu şeyden çok, iç dünyanın taşınamayan parçalarını barındıran bir sahneye dönüşür.

Dolayısıyla süreklilik duygusunun zayıfladığı bir yerde, dünya yalnızca “bilinmeyen” değil, aynı zamanda “taşınamayan” hale gelir. Bu noktada şu eksen belirginleşir:

Dış dünya ile kurduğumuz ilişki, içsel deneyimimizi ne ölçüde taşıyabildiğimizle ilgilidir. Süreklilik, iç ve dış arasında kusursuz bir uyum değil; iki alan arasında gidip gelebilen, kopsa da yeniden kurulabilen bir bağdır.

Bu süreklilik duygusu terapide doğrudan “anlatılarak” değil, ilişki içinde yeniden kurulmaya çalışılarak ele alınır. Psikanalitik çerçeve, düzenli seanslar ve terapistin tutarlı varlığı, bir tutma ortamı (holding) işlevi görür. Bu ortamda kişi, içeride dağınık ya da taşkın kalan deneyimlerini, terapistin zihninde karşılanmış ve düşünülmüş olarak geri bulur.

Başlangıçta işlenemeyen duygusal yaşantılar yavaş yavaş temsil edilebilir hale gelir. Böylece kişi, yalnızca dış dünyayı daha katlanılabilir bulmaz; aynı zamanda kendi içsel deneyimini de yanında taşıyabildiği, kopsa da yeniden bağ kurabildiği bir süreklilik hissini adım adım inşa etmeye başlar.

*Edward Hopper - Rooms by the Sea (1951)

Ruhsal süreklilik, öznenin zaman içinde hiç değişmeden “aynı kişi” kalması değil; değişimlere rağmen kendilik duygusunu bütünüyle yitirmeden sürdürebilmesidir. Aynı zamanda içeride deneyimlenen benlik halleri ile dış dünyada kurulan ilişkiler arasında bir süreklilik bağı kurabilmesidir.

Bebek için başlangıçta iç ve dış ayrımı henüz kurulmamıştır; bakım verenin yeterince tutarlı ve kapsayıcı varlığı sayesinde, zamanla hem bir iç dünya oluşur hem de dış gerçeklik katlanılabilir hale gelir. Bu süreç, benliğin parçalanmadan kendini sürdürebilmesini mümkün kılar.

Ancak kişi için bu süreklilik her zaman sağlanamaz. Burada mesele yalnızca dış dünyanın “zor” ya da “tehditkar” olması değildir. Daha çok, içsel deneyimin dış gerçeklikle bağ kuracak şekilde temsil edilememesidir.

Duygusal yaşantılar zihinde işlenemediğinde ya içeride taşkın bir yoğunluk olarak kalır ya da dış dünyaya yansıtılarak orada deneyimlenir. Bu durumda dış dünya, olduğu şeyden çok, iç dünyanın taşınamayan parçalarını barındıran bir sahneye dönüşür.

Dolayısıyla süreklilik duygusunun zayıfladığı bir yerde, dünya yalnızca “bilinmeyen” değil, aynı zamanda “taşınamayan” hale gelir. Bu noktada şu eksen belirginleşir:

Dış dünya ile kurduğumuz ilişki, içsel deneyimimizi ne ölçüde taşıyabildiğimizle ilgilidir. Süreklilik, iç ve dış arasında kusursuz bir uyum değil; iki alan arasında gidip gelebilen, kopsa da yeniden kurulabilen bir bağdır.

Bu süreklilik duygusu terapide doğrudan “anlatılarak” değil, ilişki içinde yeniden kurulmaya çalışılarak ele alınır. Psikanalitik çerçeve, düzenli seanslar ve terapistin tutarlı varlığı, bir tutma ortamı (holding) işlevi görür. Bu ortamda kişi, içeride dağınık ya da taşkın kalan deneyimlerini, terapistin zihninde karşılanmış ve düşünülmüş olarak geri bulur.

Başlangıçta işlenemeyen duygusal yaşantılar yavaş yavaş temsil edilebilir hale gelir. Böylece kişi, yalnızca dış dünyayı daha katlanılabilir bulmaz; aynı zamanda kendi içsel deneyimini de yanında taşıyabildiği, kopsa da yeniden bağ kurabildiği bir süreklilik hissini adım adım inşa etmeye başlar.

*Edward Hopper - Rooms by the Sea (1951)

Psikanalitik süreçte değişim; hedeflendiği için değil, kişinin kendi iç dünyasını deneyimleme biçimi dönüştüğü için ortaya çıkar.

Bion’un ifadesiyle, analiz bir dönüşüm için zemin hazırlar. Ama dönüşümün kendisi planlanamaz.

Bu alanda, terapist, bir sonuç üretmek için değil, düşünmenin, anlamlandırmanın ve sembolleştirmenin alanını korumak için oradadır.

Bu anlamda “Bir şey vaat etmemek” aslında bir boşluk sunmaktır: Kişinin kendi anlamını, kendi temposunda keşfetmesine izin vermek. Terapist bu boşluğu doldurmaz, birlikte taşır.

Yani, psikanalitik terapi bir vaatte bulunmaz.
Çünkü vaat, sürecin doğasına aykırıdır. Ama aynı zamanda bir vaatsizlik içinde umut taşır: Kişinin kendi içsel anlamını kurabileceği bir zemin yaratmak.

Psikanalitik süreçte değişim; hedeflendiği için değil, kişinin kendi iç dünyasını deneyimleme biçimi dönüştüğü için ortaya çıkar.

Bion’un ifadesiyle, analiz bir dönüşüm için zemin hazırlar. Ama dönüşümün kendisi planlanamaz.

Bu alanda, terapist, bir sonuç üretmek için değil, düşünmenin, anlamlandırmanın ve sembolleştirmenin alanını korumak için oradadır.

Bu anlamda “Bir şey vaat etmemek” aslında bir boşluk sunmaktır: Kişinin kendi anlamını, kendi temposunda keşfetmesine izin vermek. Terapist bu boşluğu doldurmaz, birlikte taşır.

Yani, psikanalitik terapi bir vaatte bulunmaz.
Çünkü vaat, sürecin doğasına aykırıdır. Ama aynı zamanda bir vaatsizlik içinde umut taşır: Kişinin kendi içsel anlamını kurabileceği bir zemin yaratmak.

İçsel dünya yoğunlaştığında öznenin dış dünyaya katılımı iki farklı biçimde etkilenebilir. Bu yoğunluk kendisini bir duramama hali olarak göstebilir: İçsel çatışmanın baskısı, dışarıda sürekli bir hareketlilik, eylem ve uyarılma ihtiyacı olarak boşaltılmaya çalışılır. Bu durumda özne, içe dönmek yerine dış dünyayı sürekli dolaşıma sokar; ilişki, temas, tüketim, alkol, sosyalleşme ya da kesintisiz meşguliyet halleri, adeta içsel sessizliğin tehditkar boşluğunu kapatma girişimine dönüşür.

Diğer uçta ise, bu yoğunluk benliği içe doğru çeker; kişi dış dünyanın akışına eşlik edemez, kendi içsel sahnesinin sürekliliği içinde kalır. Bazı durumlarda içsel çatışmalar, askıya alınamayacak kadar canlı, ısrarlı ve talepkardır. Bu durumda kişi, dış dünyanın ritmine katılmak yerine, kendi içsel sahnesinde kalır. Bu nedenle bazen “katılamamak”, bir isteksizlikten çok, içsel yoğunluğun bir sonucudur.

Özne, dışarıdaki hareketle değil; içeride süren mücadeleyle meşguldür. Bu mücadele çoğu zaman, birbirine zıt dürtülerin, temsil edilememiş duygulanımların ve çözülmemiş çatışmaların aynı anda sahnede oluşuyla ilgilidir. Benlik, bu karşıt güçler arasında bir denge kurmaya çalışırken, dış dünyaya yönelteceği enerjiyi içeriye çekmek durumunda kalır.

Bu nedenle dış dünyanın talepleri -iş yaşamının sorumlulukları, arkadaşlık ilişkilerinin sürekliliği, aile içi beklentiler ya da sosyal katılımın gerektirdiği karşılıklılık ve ulaşılabilirlik- özne için kimi zaman erişilebilirliğini yitirir. Katılım, yalnızca isteme ya da istememe meselesi olmaktan çıkar; ruhsal organizasyonun o andaki kapasitesiyle ilişkili bir sınıra dayanır. Bazen kişi, bu alanlara keyif alarak dahi olsa yönelmekte zorlanır; çünkü ruhsal kaynaklar dışarıya değil, içerideki yoğunluğu düzenlemeye ayrılmıştır.

Dolayısıyla “katılamamak”, her zaman bir eksiklik ya da yetersizlik olarak değil; benliğin kendi sürekliliğini korumaya yönelik bir düzenleme girişimi olarak da okunabilir. Özne, dış dünyanın akışına eşlik edemediği anda bile, kendi içsel sürekliliğini sürdürmeye çalışmaktadır.

İçsel dünya yoğunlaştığında öznenin dış dünyaya katılımı iki farklı biçimde etkilenebilir. Bu yoğunluk kendisini bir duramama hali olarak göstebilir: İçsel çatışmanın baskısı, dışarıda sürekli bir hareketlilik, eylem ve uyarılma ihtiyacı olarak boşaltılmaya çalışılır. Bu durumda özne, içe dönmek yerine dış dünyayı sürekli dolaşıma sokar; ilişki, temas, tüketim, alkol, sosyalleşme ya da kesintisiz meşguliyet halleri, adeta içsel sessizliğin tehditkar boşluğunu kapatma girişimine dönüşür.

Diğer uçta ise, bu yoğunluk benliği içe doğru çeker; kişi dış dünyanın akışına eşlik edemez, kendi içsel sahnesinin sürekliliği içinde kalır. Bazı durumlarda içsel çatışmalar, askıya alınamayacak kadar canlı, ısrarlı ve talepkardır. Bu durumda kişi, dış dünyanın ritmine katılmak yerine, kendi içsel sahnesinde kalır. Bu nedenle bazen “katılamamak”, bir isteksizlikten çok, içsel yoğunluğun bir sonucudur.

Özne, dışarıdaki hareketle değil; içeride süren mücadeleyle meşguldür. Bu mücadele çoğu zaman, birbirine zıt dürtülerin, temsil edilememiş duygulanımların ve çözülmemiş çatışmaların aynı anda sahnede oluşuyla ilgilidir. Benlik, bu karşıt güçler arasında bir denge kurmaya çalışırken, dış dünyaya yönelteceği enerjiyi içeriye çekmek durumunda kalır.

Bu nedenle dış dünyanın talepleri -iş yaşamının sorumlulukları, arkadaşlık ilişkilerinin sürekliliği, aile içi beklentiler ya da sosyal katılımın gerektirdiği karşılıklılık ve ulaşılabilirlik- özne için kimi zaman erişilebilirliğini yitirir. Katılım, yalnızca isteme ya da istememe meselesi olmaktan çıkar; ruhsal organizasyonun o andaki kapasitesiyle ilişkili bir sınıra dayanır. Bazen kişi, bu alanlara keyif alarak dahi olsa yönelmekte zorlanır; çünkü ruhsal kaynaklar dışarıya değil, içerideki yoğunluğu düzenlemeye ayrılmıştır.

Dolayısıyla “katılamamak”, her zaman bir eksiklik ya da yetersizlik olarak değil; benliğin kendi sürekliliğini korumaya yönelik bir düzenleme girişimi olarak da okunabilir. Özne, dış dünyanın akışına eşlik edemediği anda bile, kendi içsel sürekliliğini sürdürmeye çalışmaktadır.

Otizm çoğu zaman dışarıdan bakıldığında; tekrar eden davranışlar, sınırlı ilgi alanları ve sosyal etkileşimde zorlanmalar üzerinden tanımlanır. Bu tanım, anlaşılabilir bir çerçeve sunar. Ancak aynı zamanda bir şeyi gölgede bırakma riski taşır: özneyi.

Bugün, Dünya Otizm Farkındalık Günü. Ve belki de bu günü yalnızca fark etmekle değil, nasıl baktığımızı yeniden düşünmekle karşılamak gerekir.

Psikanalitik bakış için otizm, yalnızca nörolojik ya da davranışsal bir farklılık değildir. Aynı zamanda öznenin, dünyayla kurduğu ilişkinin kendine özgü bir örgütlenmesidir. Dış dünyaya kapanma gibi görünen şey, kimi zaman aşırı uyarana, kırılganlığa ya da anlamlandırılamayan yoğunluklara karşı geliştirilen bir savunmadır.

Bu noktada mesele “kişiyi topluma uyarlamak”tan ibaret olmaktan çıkar. Asıl soru şuna dönüşür:

Bu özne dünyayı nasıl deneyimliyor?
Kendi iç dünyasında nasıl bir anlam kuruyor?

Elbette eğitimler, destekleyici programlar ve yapılandırılmış yaklaşımlar çok kıymetlidir. Otizmli bireyin normu anlamak ve uyumlanma becerisi geliştirebilmesi adına bu destekleyici faaliyetlere ihtiyacı vardır. Ancak burada öznelliğinde meydana gelen bu semptomun, yani “dış dünya ile uyumsuzluğun” anlamını düşünmek sıklıkla eksik kalmaktadır. Bu yüzden davranışı düzenlemeye odaklanmak, kişinin içsel yaşantısını ve kendine özgü anlam dünyasını gözden kaçırma riski taşır.

Psikanalitik perspektif, otizmli bireyi “eksik” bir yerden değil, farklı bir örgütlenme olarak görmeyi önerir.
Ve bu bakış, müdahale etmekten önce anlamayı; düzeltmekten önce temas etmeyi önemser.

Bugün belki de en önemli farkındalık şudur:
Her davranışın ardında bir anlam, her geri çekilmenin ardında korunmaya çalışan bir öz vardır. Ve o öz, görülmeyi bekler.

*Briton Rivière - A Boy Sleeping with his Dog (1860-1890)

Otizm çoğu zaman dışarıdan bakıldığında; tekrar eden davranışlar, sınırlı ilgi alanları ve sosyal etkileşimde zorlanmalar üzerinden tanımlanır. Bu tanım, anlaşılabilir bir çerçeve sunar. Ancak aynı zamanda bir şeyi gölgede bırakma riski taşır: özneyi.

Bugün, Dünya Otizm Farkındalık Günü. Ve belki de bu günü yalnızca fark etmekle değil, nasıl baktığımızı yeniden düşünmekle karşılamak gerekir.

Psikanalitik bakış için otizm, yalnızca nörolojik ya da davranışsal bir farklılık değildir. Aynı zamanda öznenin, dünyayla kurduğu ilişkinin kendine özgü bir örgütlenmesidir. Dış dünyaya kapanma gibi görünen şey, kimi zaman aşırı uyarana, kırılganlığa ya da anlamlandırılamayan yoğunluklara karşı geliştirilen bir savunmadır.

Bu noktada mesele “kişiyi topluma uyarlamak”tan ibaret olmaktan çıkar. Asıl soru şuna dönüşür:

Bu özne dünyayı nasıl deneyimliyor?
Kendi iç dünyasında nasıl bir anlam kuruyor?

Elbette eğitimler, destekleyici programlar ve yapılandırılmış yaklaşımlar çok kıymetlidir. Otizmli bireyin normu anlamak ve uyumlanma becerisi geliştirebilmesi adına bu destekleyici faaliyetlere ihtiyacı vardır. Ancak burada öznelliğinde meydana gelen bu semptomun, yani “dış dünya ile uyumsuzluğun” anlamını düşünmek sıklıkla eksik kalmaktadır. Bu yüzden davranışı düzenlemeye odaklanmak, kişinin içsel yaşantısını ve kendine özgü anlam dünyasını gözden kaçırma riski taşır.

Psikanalitik perspektif, otizmli bireyi “eksik” bir yerden değil, farklı bir örgütlenme olarak görmeyi önerir.
Ve bu bakış, müdahale etmekten önce anlamayı; düzeltmekten önce temas etmeyi önemser.

Bugün belki de en önemli farkındalık şudur:
Her davranışın ardında bir anlam, her geri çekilmenin ardında korunmaya çalışan bir öz vardır. Ve o öz, görülmeyi bekler.

*Briton Rivière - A Boy Sleeping with his Dog (1860-1890)

Psikanalitik açıdan değişim, yalnızca yeni bir düşünce ya da davranış biçiminin edinilmesi değil, benliğin örgütlenme biçiminde bir dönüşüm anlamına gelir. Bu nedenle değişim, bilinçdışı düzeyde bir kayıp deneyimini içerir.

Kişi, mevcut içsel yapısının -her ne kadar işlevsiz ya da acı verici olsa da- sürekliliğini koruma eğilimindedir; çünkü bu yapı, geçmişte belirli bir ruhsal dengeyi sağlamıştır.

Değişim, bu dengenin bozulmasını ve içsel çatışmaların yeniden canlanmasını beraberinde getirir. Bu süreçte kişi, bir zamanlar savunma işlevi gören düşünme ve hissetme biçimlerininin artık aynı işlevi görmediğini fark eder.

Bu dengenin bozulması tanıdık olanın kaybını da beraberinde getirir. Bu yüzden sancılıdır. Ancak bu sancı; bir bozulmanın değil, ruhsal bir yeniden yapılanmanın işaretidir.

Sonuç olarak, değişim her zaman acı verici değildir. Fakat acısız da değildir. Sancının kaynağı yıkım değil, dönüşümdür. Psikanalitik çalışmada bu sancı, benliğin daha esnek ve daha gerçek bir biçimde örgütlenmesine zemin hazırlayan bir geçiş alanı olarak düşünülebilir.

Psikanalitik açıdan değişim, yalnızca yeni bir düşünce ya da davranış biçiminin edinilmesi değil, benliğin örgütlenme biçiminde bir dönüşüm anlamına gelir. Bu nedenle değişim, bilinçdışı düzeyde bir kayıp deneyimini içerir.

Kişi, mevcut içsel yapısının -her ne kadar işlevsiz ya da acı verici olsa da- sürekliliğini koruma eğilimindedir; çünkü bu yapı, geçmişte belirli bir ruhsal dengeyi sağlamıştır.

Değişim, bu dengenin bozulmasını ve içsel çatışmaların yeniden canlanmasını beraberinde getirir. Bu süreçte kişi, bir zamanlar savunma işlevi gören düşünme ve hissetme biçimlerininin artık aynı işlevi görmediğini fark eder.

Bu dengenin bozulması tanıdık olanın kaybını da beraberinde getirir. Bu yüzden sancılıdır. Ancak bu sancı; bir bozulmanın değil, ruhsal bir yeniden yapılanmanın işaretidir.

Sonuç olarak, değişim her zaman acı verici değildir. Fakat acısız da değildir. Sancının kaynağı yıkım değil, dönüşümdür. Psikanalitik çalışmada bu sancı, benliğin daha esnek ve daha gerçek bir biçimde örgütlenmesine zemin hazırlayan bir geçiş alanı olarak düşünülebilir.

Ebeveynlik, çoğu zaman dışarıdan atfedilen “kusursuzluk” idealiyle değil, çocuğun ruhsal ihtiyaçlarına yeterince yanıt verebilme kapasitesiyle ilgilidir. Donald Winnicott’ın tanımladığı “yeterince iyi ebeveynlik”, çocuğun her ihtiyacını eksiksiz karşılayan bir bakım verme halini değil; ihtiyaçları büyük ölçüde gözeten ama zaman zaman aksayan, geciken, hatta hata yapan bir ilişkiyi içerir. Bu yaklaşımda önemli olan, ebeveynin kusursuz olması değil, çocuğun ruhsal gelişimini taşıyabilecek bir süreklilik ve güven duygusu sunabilmesidir.

Günümüzde ise ebeveynliğe dair söylem giderek “mükemmel ebeveynlik” fikrine yaklaşmaktadır. Oysa bu ideal, gerçekçi ve sürdürülebilir değildir; ebeveynin kendi insani sınırlarını inkar etmesine neden olmaktadır. Bu durum zamanla suçluluk, yetersizlik ve tükenmişlik duygularını besleyebilir. Daha da önemlisi, çocuğun da gerçekçi olmayan bir ilişki deneyimi içinde büyümesine neden olur. Çünkü hayat, kusursuz bir uyumlanma alanı değildir.

Yeterince iyi ebeveynlik, kusursuzluk yanılsamasını değil, gerçekliği temel alır. Çocuk, bu ilişki içinde hem karşılanmayı hem de zaman zaman karşılanmamayı deneyimler. Çocuğun beklediği anda gelmeyen bir ebeveyn, ertelenen bir istek, sınırla karşılaşmak… Bunlar yalnızca anlık hoşnutsuzluklar değildir; çocuğun iç dünyasında derin bir örgütlenmeye hizmet ederler. Çünkü hayal kırıklığı, çocuğa dünyanın onun uzantısı olmadığını öğretir. Bu farkındalık, benlik ile dış gerçeklik arasındaki ayrımın kurulmasını sağlar.

Bu deneyimin dönüştürücü olabilmesi için çocuğun bunu tek başına taşımak zorunda kalmaması önemlidir. Yeterince iyi ebeveyn, çocuğu hayal kırıklığından korumaz; ama o hayal kırıklığıyla baş edebilmesi için yanında kalır. Duyguyu adlandırır, regüle eder, tolere edilebilir hale getirir. Böylece çocuk, yalnızca eksiklikle değil, eksiklikle baş edebilme kapasitesiyle de tanışır.

Sonuçta yeterince iyi ebeveynlik; çocuğa hem güvenli bir zemin sunmak hem de o zeminde küçük sarsıntılara izin verebilmektir. Çocuk, her hayal kırıklığında aslında şunu öğrenir: “Dünya her zaman istediğim gibi olmayabilir ama ben bununla baş edebilirim.”

*Berthe Morisot - The Cradle (1872)

Ebeveynlik, çoğu zaman dışarıdan atfedilen “kusursuzluk” idealiyle değil, çocuğun ruhsal ihtiyaçlarına yeterince yanıt verebilme kapasitesiyle ilgilidir. Donald Winnicott’ın tanımladığı “yeterince iyi ebeveynlik”, çocuğun her ihtiyacını eksiksiz karşılayan bir bakım verme halini değil; ihtiyaçları büyük ölçüde gözeten ama zaman zaman aksayan, geciken, hatta hata yapan bir ilişkiyi içerir. Bu yaklaşımda önemli olan, ebeveynin kusursuz olması değil, çocuğun ruhsal gelişimini taşıyabilecek bir süreklilik ve güven duygusu sunabilmesidir.

Günümüzde ise ebeveynliğe dair söylem giderek “mükemmel ebeveynlik” fikrine yaklaşmaktadır. Oysa bu ideal, gerçekçi ve sürdürülebilir değildir; ebeveynin kendi insani sınırlarını inkar etmesine neden olmaktadır. Bu durum zamanla suçluluk, yetersizlik ve tükenmişlik duygularını besleyebilir. Daha da önemlisi, çocuğun da gerçekçi olmayan bir ilişki deneyimi içinde büyümesine neden olur. Çünkü hayat, kusursuz bir uyumlanma alanı değildir.

Yeterince iyi ebeveynlik, kusursuzluk yanılsamasını değil, gerçekliği temel alır. Çocuk, bu ilişki içinde hem karşılanmayı hem de zaman zaman karşılanmamayı deneyimler. Çocuğun beklediği anda gelmeyen bir ebeveyn, ertelenen bir istek, sınırla karşılaşmak… Bunlar yalnızca anlık hoşnutsuzluklar değildir; çocuğun iç dünyasında derin bir örgütlenmeye hizmet ederler. Çünkü hayal kırıklığı, çocuğa dünyanın onun uzantısı olmadığını öğretir. Bu farkındalık, benlik ile dış gerçeklik arasındaki ayrımın kurulmasını sağlar.

Bu deneyimin dönüştürücü olabilmesi için çocuğun bunu tek başına taşımak zorunda kalmaması önemlidir. Yeterince iyi ebeveyn, çocuğu hayal kırıklığından korumaz; ama o hayal kırıklığıyla baş edebilmesi için yanında kalır. Duyguyu adlandırır, regüle eder, tolere edilebilir hale getirir. Böylece çocuk, yalnızca eksiklikle değil, eksiklikle baş edebilme kapasitesiyle de tanışır.

Sonuçta yeterince iyi ebeveynlik; çocuğa hem güvenli bir zemin sunmak hem de o zeminde küçük sarsıntılara izin verebilmektir. Çocuk, her hayal kırıklığında aslında şunu öğrenir: “Dünya her zaman istediğim gibi olmayabilir ama ben bununla baş edebilirim.”

*Berthe Morisot - The Cradle (1872)

Yetişkinlerin dünyasında sıkılmak, sanki hızla kaçılması gereken bir durum gibi yaşanır. Bir boşluk hissi belirir belirmez onu dolduracak bir şey aranır. Zihnimiz hızla başka bir uyarana tutunur. Sıkılmanın yarattığı o hafif huzursuzluk, o “bir şey eksik” hissinde biraz kalmak yerine hemen ortadan kaldırılmaya çalışılır.

Sıkıntı, çoğu zaman arzunun askıya alındığı bir alanı işaret eder. Neye yöneleceğimizi bilmediğimiz, dış dünyanın da bizi yeterince çekmediği bir aralık… Bu aralık rahatsız edicidir çünkü bizi kendi iç dünyamızla baş başa bırakır. Ama aynı zamanda yaratıcıdır; çünkü yeni bir şeyin filizlenmesi için gerekli olan boşluğu da barındırır.

Sıkılamayan zihin, sürekli doldurulmaya çalışılır. Kişiler çoğu zaman hızlıca bir şeylere sarılma ihtiyacı hissederler. Ve bunlar çoğunlukla yüzeyseldir; gerçek bir temas değil, bir meşguliyet üretir. Oysa sıkılabilmek, o yüzeyin altına inebilmek demektir: Hiçbir şey yapmadan durabilmek, zihnin dağılmasına izin vermek, düşüncelerin serbestçe dolaşmasına alan açmak…

Bu anlarda kalabilmek gerçekten bir kas gibi gelişir. İlk başta kaçma isteği gelir, sonra sabırsızlık. Ama kalındıkça, iç ses daha net duyulmaya başlar. Gürültü azaldığında, ertelenmiş olan kendine yer bulur.

Aslında sıkıntıyı hemen dağıtmak yerine, onunla kısa bir süre de olsa kalabilmek, insanın kendisiyle kurduğu ilişkiyi sessizce dönüştürme alanı sunar.

*Egon Schiele - Seated Woman with Bent Knee (1917)

Yetişkinlerin dünyasında sıkılmak, sanki hızla kaçılması gereken bir durum gibi yaşanır. Bir boşluk hissi belirir belirmez onu dolduracak bir şey aranır. Zihnimiz hızla başka bir uyarana tutunur. Sıkılmanın yarattığı o hafif huzursuzluk, o “bir şey eksik” hissinde biraz kalmak yerine hemen ortadan kaldırılmaya çalışılır.

Sıkıntı, çoğu zaman arzunun askıya alındığı bir alanı işaret eder. Neye yöneleceğimizi bilmediğimiz, dış dünyanın da bizi yeterince çekmediği bir aralık… Bu aralık rahatsız edicidir çünkü bizi kendi iç dünyamızla baş başa bırakır. Ama aynı zamanda yaratıcıdır; çünkü yeni bir şeyin filizlenmesi için gerekli olan boşluğu da barındırır.

Sıkılamayan zihin, sürekli doldurulmaya çalışılır. Kişiler çoğu zaman hızlıca bir şeylere sarılma ihtiyacı hissederler. Ve bunlar çoğunlukla yüzeyseldir; gerçek bir temas değil, bir meşguliyet üretir. Oysa sıkılabilmek, o yüzeyin altına inebilmek demektir: Hiçbir şey yapmadan durabilmek, zihnin dağılmasına izin vermek, düşüncelerin serbestçe dolaşmasına alan açmak…

Bu anlarda kalabilmek gerçekten bir kas gibi gelişir. İlk başta kaçma isteği gelir, sonra sabırsızlık. Ama kalındıkça, iç ses daha net duyulmaya başlar. Gürültü azaldığında, ertelenmiş olan kendine yer bulur.

Aslında sıkıntıyı hemen dağıtmak yerine, onunla kısa bir süre de olsa kalabilmek, insanın kendisiyle kurduğu ilişkiyi sessizce dönüştürme alanı sunar.

*Egon Schiele - Seated Woman with Bent Knee (1917)

Savaş yalnızca coğrafyalarda yaşanmaz; insan ruhunun içinde de yankılanır. Uzakta gibi görünen yıkım, ekranlar ve haberler aracılığıyla gündelik hayatın içine sızarken, bireyin iç dünyasında güven duygusunu aşındıran bir etki bırakır. Tanıklık ettiğimiz her kayıp, her şiddet sahnesi yalnızca başkasının acısı olarak kalmaz; bilinçdışı düzeyde kendi kırılganlığımızı, korunmasızlığımızı hatırlatır.

Psikanalitik açıdan bu tür dönemler, ilkel kaygıların yeniden canlandığı zamanlardır. Dünya artık öngörülebilir, anlamlandırılabilir bir yer olmaktan çıkar; belirsizlik, kontrol kaybı ve güvensizlik duyguları zihinde yer etmeye başlar. Sanki içsel bir zemin kayar ve kişi, kendini hem dış dünyaya hem de kendi duygularına karşı daha savunmasız hisseder.

Bu savunmasızlıkla baş edebilmek için ruhsallık çeşitli yollar dener. Kimileri inkarla uzaklaşır; olup biteni görmezden gelerek kendi içsel dengesini korumaya çalışır. Kimileri ise yoğun bir şekilde maruz kalarak, adeta travmatik içeriklerin içinde kalır. Her iki uç da, aslında taşınması zor bir gerçeğin etrafında dolaşmanın farklı biçimleridir.

Oysa psikanalitik düşünce, bu tür anlarda en zor ama en dönüştürücü kapasiteye işaret eder: Acıya tanıklık edebilmek ve onu ruhsal olarak taşıyabilmek. Bu, ne duyarsızlaşmak ne de acı içinde kaybolmaktır; aksine, olan bitenin yarattığı duyguları fark edebilmek, onlara isim verebilmek ve bu duygularla düşünmeye devam edebilmektir.

Savaşın yarattığı yıkım karşısında, insanın iç dünyasında da bir mücadele başlar: Bir yanda yıkıcı duygular, öfke ve nefret yükselirken; diğer yanda bağ kurma, anlama ve anlamlandırma çabası varlığını sürdürmeye çalışır. Umutsuzlukla birlikte bir anlam arayışı da aynı anda zihinde yer bulur.

Çünkü insan, yalnızca kendi varlığını koruyarak değil; ötekinin varlığına yer açabildiği ölçüde iyileşir. Savaşın parçalayıcı etkisine karşı, zihinde ve ilişkilerde kurulan her bağ, her düşünme çabası, her dayanışma ihtimali bu yıkıma karşı güçlü bir direnç oluşturur.

Savaş yalnızca coğrafyalarda yaşanmaz; insan ruhunun içinde de yankılanır. Uzakta gibi görünen yıkım, ekranlar ve haberler aracılığıyla gündelik hayatın içine sızarken, bireyin iç dünyasında güven duygusunu aşındıran bir etki bırakır. Tanıklık ettiğimiz her kayıp, her şiddet sahnesi yalnızca başkasının acısı olarak kalmaz; bilinçdışı düzeyde kendi kırılganlığımızı, korunmasızlığımızı hatırlatır.

Psikanalitik açıdan bu tür dönemler, ilkel kaygıların yeniden canlandığı zamanlardır. Dünya artık öngörülebilir, anlamlandırılabilir bir yer olmaktan çıkar; belirsizlik, kontrol kaybı ve güvensizlik duyguları zihinde yer etmeye başlar. Sanki içsel bir zemin kayar ve kişi, kendini hem dış dünyaya hem de kendi duygularına karşı daha savunmasız hisseder.

Bu savunmasızlıkla baş edebilmek için ruhsallık çeşitli yollar dener. Kimileri inkarla uzaklaşır; olup biteni görmezden gelerek kendi içsel dengesini korumaya çalışır. Kimileri ise yoğun bir şekilde maruz kalarak, adeta travmatik içeriklerin içinde kalır. Her iki uç da, aslında taşınması zor bir gerçeğin etrafında dolaşmanın farklı biçimleridir.

Oysa psikanalitik düşünce, bu tür anlarda en zor ama en dönüştürücü kapasiteye işaret eder: Acıya tanıklık edebilmek ve onu ruhsal olarak taşıyabilmek. Bu, ne duyarsızlaşmak ne de acı içinde kaybolmaktır; aksine, olan bitenin yarattığı duyguları fark edebilmek, onlara isim verebilmek ve bu duygularla düşünmeye devam edebilmektir.

Savaşın yarattığı yıkım karşısında, insanın iç dünyasında da bir mücadele başlar: Bir yanda yıkıcı duygular, öfke ve nefret yükselirken; diğer yanda bağ kurma, anlama ve anlamlandırma çabası varlığını sürdürmeye çalışır. Umutsuzlukla birlikte bir anlam arayışı da aynı anda zihinde yer bulur.

Çünkü insan, yalnızca kendi varlığını koruyarak değil; ötekinin varlığına yer açabildiği ölçüde iyileşir. Savaşın parçalayıcı etkisine karşı, zihinde ve ilişkilerde kurulan her bağ, her düşünme çabası, her dayanışma ihtimali bu yıkıma karşı güçlü bir direnç oluşturur.

Sabah, yalnızca biyolojik bir uyanış değildir. Her sabah, benliğin dünyayla bağını yeniden kurduğu küçük bir yeniden doğum anıdır.

Sabahın o yarı uykulu anında, insan henüz kendine tam kavuşmamışken uzatılan küçük bir hediye… Nesnenin kendisi değil asıl dokunan; onun taşıdığı anlamdır.

Bu görselde masaya bırakılmış çiçek bu yüzden sıradan bir nesne değildir. O, düşünülmüş olmanın izidir. Görünmeyen bir bağın somutlaşmış hali. Birinin zihninde yer almış olmak, bir başkasının iç dünyasında dolaşmış olmak… Çiçek tam da bunu temsil eder.

Bu küçük jest, içerdeki yaşam kıpırtısını harekete geçirebilir. Çünkü canlılık, çoğu zaman tek başına üretilmez; ilişki içinde uyanır.

Bu; bağın, yerin ve karşılığın temsilidir. Bu temsil çoğu zaman somut değildir, kişinin zihnindedir ve bu vesileyle kişi için yataktan kalkmak bir zorunluluk olmaktan çıkar; dünyaya doğru yönelmiş bir harekete dönüşür.

Görünmeyen bağların hissedilir hale gelmesiyle, insan güne sadece uyanmaz; hayata karışmak üzere ayağa kalkar. Tam da bu noktada dışarıdaki nesne, içerideki yaşam kapasitesini harekete geçirebilecek potansiyele sahip olur. Kişi çiçeği sadece görmez; onu alır, işler, içsel bir deneyime dönüştürür.

Sabah, yalnızca biyolojik bir uyanış değildir. Her sabah, benliğin dünyayla bağını yeniden kurduğu küçük bir yeniden doğum anıdır.

Sabahın o yarı uykulu anında, insan henüz kendine tam kavuşmamışken uzatılan küçük bir hediye… Nesnenin kendisi değil asıl dokunan; onun taşıdığı anlamdır.

Bu görselde masaya bırakılmış çiçek bu yüzden sıradan bir nesne değildir. O, düşünülmüş olmanın izidir. Görünmeyen bir bağın somutlaşmış hali. Birinin zihninde yer almış olmak, bir başkasının iç dünyasında dolaşmış olmak… Çiçek tam da bunu temsil eder.

Bu küçük jest, içerdeki yaşam kıpırtısını harekete geçirebilir. Çünkü canlılık, çoğu zaman tek başına üretilmez; ilişki içinde uyanır.

Bu; bağın, yerin ve karşılığın temsilidir. Bu temsil çoğu zaman somut değildir, kişinin zihnindedir ve bu vesileyle kişi için yataktan kalkmak bir zorunluluk olmaktan çıkar; dünyaya doğru yönelmiş bir harekete dönüşür.

Görünmeyen bağların hissedilir hale gelmesiyle, insan güne sadece uyanmaz; hayata karışmak üzere ayağa kalkar. Tam da bu noktada dışarıdaki nesne, içerideki yaşam kapasitesini harekete geçirebilecek potansiyele sahip olur. Kişi çiçeği sadece görmez; onu alır, işler, içsel bir deneyime dönüştürür.

Yaşlılık, ruhsal açıdan bir vedalaşma ve beraberinde yeniden anlam kurma dönemidir.

Gençliğin kaybı, bedenin eskisi gibi işlememesi, üretkenliğin azalması… Bunlar sadece fiziksel değişimler olarak kalmazlar, birer yara olarak da yaşanırlar. Kişi, bir zamanlar yapabildiği şeyleri artık yapamadığında; zihninde “Ben kim(d)im”, “Ne işe yararım” gibi sorular belirebilir.

Bu dönemde kişi hayatına dönüp bakar:

- Yaşamım anlamlı mıydı?
- Sevildim mi?
- Sevdim mi?
- Eksik kalanlarım ne?

Eğer yaşlanan kişi yaşamını doğrusuyla yanlışıyla kabul edebilir; hataları ve kayıplarıyla birlikte bakabilirse yaşlılığın bilgeliği ortaya çıkabilir. Ama geçmişe saplanıp kalırsa; inkar, pişmanlık ve umutsuzluk ağır basabilir.

Yaşlılıkta bağımlılık artar, kontrol azalır, çaresizlik duygusu yüzeye çıkar. Ancak meseleye şuradan bakabiliriz:

Yaşlanan kişi bu çaresizliğin içinde donup kalmakta mıdır, yoksa yeni ruhsal çareler mi üretmektedir?

Bedenin yapamadığını zihin telafi edebilir. Eylemin yerini düşünme, üretimin yerini aktarma, hızın yerini derinlik alabilir. Yaşlılık, hayattan çekilmek değil; hayatı başka bir yerden tutmayı öğrenmektir.

Belki de soru şudur:

Yaşlanan kişi “Artık yapamıyorum” cümlesini ne kadarıyla kabullendiği bir yerden düşünebilmektedir? Yoksa yapamadığı şeyle birlikte kendisini de mi kaybetmektedir?

Eğer kişi için, yaşamın içinde var olma halleriyle vedalaşmak mümkün olabilirse yeni bir özne konumu da mümkün olabilir. Bu yas tutulmadığındaysa, kişi kendi geçmişinin hayaletiyle yaşamaya başlayabilir.

Tüm bunlardan yola çıkılarak; yaşlılık, kaybın içinden anlam üretme cesareti olarak tarif edilebilir.

*Paula Modersohn-Becker - “Sitzende alte Frau” (1900’lerin başı)

Yaşlılık, ruhsal açıdan bir vedalaşma ve beraberinde yeniden anlam kurma dönemidir.

Gençliğin kaybı, bedenin eskisi gibi işlememesi, üretkenliğin azalması… Bunlar sadece fiziksel değişimler olarak kalmazlar, birer yara olarak da yaşanırlar. Kişi, bir zamanlar yapabildiği şeyleri artık yapamadığında; zihninde “Ben kim(d)im”, “Ne işe yararım” gibi sorular belirebilir.

Bu dönemde kişi hayatına dönüp bakar:

- Yaşamım anlamlı mıydı?
- Sevildim mi?
- Sevdim mi?
- Eksik kalanlarım ne?

Eğer yaşlanan kişi yaşamını doğrusuyla yanlışıyla kabul edebilir; hataları ve kayıplarıyla birlikte bakabilirse yaşlılığın bilgeliği ortaya çıkabilir. Ama geçmişe saplanıp kalırsa; inkar, pişmanlık ve umutsuzluk ağır basabilir.

Yaşlılıkta bağımlılık artar, kontrol azalır, çaresizlik duygusu yüzeye çıkar. Ancak meseleye şuradan bakabiliriz:

Yaşlanan kişi bu çaresizliğin içinde donup kalmakta mıdır, yoksa yeni ruhsal çareler mi üretmektedir?

Bedenin yapamadığını zihin telafi edebilir. Eylemin yerini düşünme, üretimin yerini aktarma, hızın yerini derinlik alabilir. Yaşlılık, hayattan çekilmek değil; hayatı başka bir yerden tutmayı öğrenmektir.

Belki de soru şudur:

Yaşlanan kişi “Artık yapamıyorum” cümlesini ne kadarıyla kabullendiği bir yerden düşünebilmektedir? Yoksa yapamadığı şeyle birlikte kendisini de mi kaybetmektedir?

Eğer kişi için, yaşamın içinde var olma halleriyle vedalaşmak mümkün olabilirse yeni bir özne konumu da mümkün olabilir. Bu yas tutulmadığındaysa, kişi kendi geçmişinin hayaletiyle yaşamaya başlayabilir.

Tüm bunlardan yola çıkılarak; yaşlılık, kaybın içinden anlam üretme cesareti olarak tarif edilebilir.

*Paula Modersohn-Becker - “Sitzende alte Frau” (1900’lerin başı)

Bazen beden, ruh halinin arşivine dönüşür. Söylenemeyenler birikir, ertelenir, bastırılır ve sonunda kelimeler yerine bedende yer tutar. İnsan tam olarak hangi duyguya, deneyime veya ihtiyaca temas ettiğini adlandıramaz; ama ağırlık hissi gerçektir. Yorgunluk, isteksizlik ya da açıklanamayan ağrılar, tüm bunların izi gibidir.

Bu hal, var olan meselelerin askıda beklediği bir evre olabilir. Kişi tamamen hayattan kopmuş değildir. Fakat kişinin hayata hangi noktadan bağlanacağını bilemediği bir geri çekilmedir. Hayata bağlanmayı istemekle vazgeçmek arasında sıkışmış bir bekleyiş gibi de okunabilir. Dışarıdan bakıldığında sakin, hatta dingin görünen ama içeride sürekli ertelenen bir harekettir sanki bu.

Belki de kişiyi hareketsiz kılan şey, acının kendisi değil; arzunun nereye yönelmesi gerektiğini bilememesidir. İnsan tam da bu noktada bedeniyle konuşur. Çünkü zihin hala susmayı seçiyordur.

Bazen beden, ruh halinin arşivine dönüşür. Söylenemeyenler birikir, ertelenir, bastırılır ve sonunda kelimeler yerine bedende yer tutar. İnsan tam olarak hangi duyguya, deneyime veya ihtiyaca temas ettiğini adlandıramaz; ama ağırlık hissi gerçektir. Yorgunluk, isteksizlik ya da açıklanamayan ağrılar, tüm bunların izi gibidir.

Bu hal, var olan meselelerin askıda beklediği bir evre olabilir. Kişi tamamen hayattan kopmuş değildir. Fakat kişinin hayata hangi noktadan bağlanacağını bilemediği bir geri çekilmedir. Hayata bağlanmayı istemekle vazgeçmek arasında sıkışmış bir bekleyiş gibi de okunabilir. Dışarıdan bakıldığında sakin, hatta dingin görünen ama içeride sürekli ertelenen bir harekettir sanki bu.

Belki de kişiyi hareketsiz kılan şey, acının kendisi değil; arzunun nereye yönelmesi gerektiğini bilememesidir. İnsan tam da bu noktada bedeniyle konuşur. Çünkü zihin hala susmayı seçiyordur.

Yalnızlık bazen bir eksiklik gibi yaşanır; biri yoktur, bir ses susmuştur, bir temas çekilmiştir. Yalnızlık, sadece ötekinin yokluğu değil, kişinin kendi iç dünyasıyla baş başa kalmasıdır. Ötekinin sesi çekildiğinde geriye bir sessizlik değil, daha yüksek bir iç gürültü kalır. Bu gürültü, kaybın değil; kaybın bizde açtığı boşluğun sesidir.

Yalnız kalabilmek, kişinin iç dünyasında yeterince tutan, taşıyan bir nesnenin izini barındırmasını da gerektirir. Aksi halde yalnızlık, çöküş tehdidi gibi yaşanır.

Bazı insanlar yalnız kalmamak adına durmaksızın ilişkiler kurar, sesle, hızla, eylemle doldurur boşlukları. Çünkü yalnızlık hissi, bastırılmış kayıpları, yasları, erken dönem çaresizlikleri çağırır. O duyguya temas etmek, yalnızca bugünün acısıyla değil, geçmişte hiç yaşanamamış olanla da karşılaşmayı gerektirir. Bu yüzden kaçınılır.

Bu acıyla kalabilmek -kaçmadan, doldurmadan, hemen anlamlandırmadan- kişide bir eşik yaratır. Bion’un deyimiyle, ham duygulanım düşünceye dönüşme aralığı bulur. Yalnızlık artık sadece katlanılması gereken bir boşluk değil, içsel bir alan haline gelir. Ve tam da burada dönüşüm başlar. Acıdan geçerek gelen bu dönüşüm, kişiye başkalarıyla kuracağı bağların da daha sahici bir zeminini sunar.

Yalnızlık hala yalnızlıktır; zaman zaman acıtmaya devam eder. Ama artık dağıtan değil, taşınabilen bir deneyimdir. İnsan, öteki olmadan da bütünüyle kaybolmadığını sezdiği anda, yalnızlık bir eksiklik ya da ceza olmaktan çıkar; geçici ama gerçek bir alan haline gelir.

Yalnızlık bazen bir eksiklik gibi yaşanır; biri yoktur, bir ses susmuştur, bir temas çekilmiştir. Yalnızlık, sadece ötekinin yokluğu değil, kişinin kendi iç dünyasıyla baş başa kalmasıdır. Ötekinin sesi çekildiğinde geriye bir sessizlik değil, daha yüksek bir iç gürültü kalır. Bu gürültü, kaybın değil; kaybın bizde açtığı boşluğun sesidir.

Yalnız kalabilmek, kişinin iç dünyasında yeterince tutan, taşıyan bir nesnenin izini barındırmasını da gerektirir. Aksi halde yalnızlık, çöküş tehdidi gibi yaşanır.

Bazı insanlar yalnız kalmamak adına durmaksızın ilişkiler kurar, sesle, hızla, eylemle doldurur boşlukları. Çünkü yalnızlık hissi, bastırılmış kayıpları, yasları, erken dönem çaresizlikleri çağırır. O duyguya temas etmek, yalnızca bugünün acısıyla değil, geçmişte hiç yaşanamamış olanla da karşılaşmayı gerektirir. Bu yüzden kaçınılır.

Bu acıyla kalabilmek -kaçmadan, doldurmadan, hemen anlamlandırmadan- kişide bir eşik yaratır. Bion’un deyimiyle, ham duygulanım düşünceye dönüşme aralığı bulur. Yalnızlık artık sadece katlanılması gereken bir boşluk değil, içsel bir alan haline gelir. Ve tam da burada dönüşüm başlar. Acıdan geçerek gelen bu dönüşüm, kişiye başkalarıyla kuracağı bağların da daha sahici bir zeminini sunar.

Yalnızlık hala yalnızlıktır; zaman zaman acıtmaya devam eder. Ama artık dağıtan değil, taşınabilen bir deneyimdir. İnsan, öteki olmadan da bütünüyle kaybolmadığını sezdiği anda, yalnızlık bir eksiklik ya da ceza olmaktan çıkar; geçici ama gerçek bir alan haline gelir.

Freud, insanların bazı acı veren, olumsuz deneyimleri tekrar tekrar yaşadığını gözlemlemişti. Normalde kişi acıdan kaçmak ister ama bilinçdışı öyle işlemez. Freud bunu “tekrarlama zorlantısı” olarak adlandırdı.

Bu kavrama göre; kişi geçmişte yaşadığı travmatik bir deneyimi, farkında olmadan bugünkü ilişkilerinde yeniden sahneler. Aslında bilinçdışı, yarım kalmış hikayeyi yeniden sahneye koyarak onu çözmeye çalışır. Bu nedenle kişi çoğu zaman aynı döngünün içinde kalır. Sanki geçmişte çözülemeyen şey bugünde tekrar edilir (Benzer partner seçimleri, zor deneyimleri tekrar hatırlatacak durumların içine istemeden girmek vb).

Terapi sürecinde bu tekrarlar görünür hale gelir. Farkındalık ve anlamlandırma süreciyle birlikte, kişi nihayetinde aynı döngüyü sürdürmek yerine onu dönüştürme imkanı bulur.

Freud, insanların bazı acı veren, olumsuz deneyimleri tekrar tekrar yaşadığını gözlemlemişti. Normalde kişi acıdan kaçmak ister ama bilinçdışı öyle işlemez. Freud bunu “tekrarlama zorlantısı” olarak adlandırdı.

Bu kavrama göre; kişi geçmişte yaşadığı travmatik bir deneyimi, farkında olmadan bugünkü ilişkilerinde yeniden sahneler. Aslında bilinçdışı, yarım kalmış hikayeyi yeniden sahneye koyarak onu çözmeye çalışır. Bu nedenle kişi çoğu zaman aynı döngünün içinde kalır. Sanki geçmişte çözülemeyen şey bugünde tekrar edilir (Benzer partner seçimleri, zor deneyimleri tekrar hatırlatacak durumların içine istemeden girmek vb).

Terapi sürecinde bu tekrarlar görünür hale gelir. Farkındalık ve anlamlandırma süreciyle birlikte, kişi nihayetinde aynı döngüyü sürdürmek yerine onu dönüştürme imkanı bulur.

Bir çocuğun kimliği oluşurken, yalnızca kendisine ait dürtüler ve deneyimler değil; ebeveynlerinin ona dair taşıdığı fanteziler de devreye girer: “Nasıl biri olsun?”, “Neyi başarsın?”, “Neyi hiç yapmasın?” gibi arzular bazen açıkça ifade edilir, bazen ise hiç konuşulmadan hissedilir.

Çocuk, bu bakışların içinde büyür. Kimi zaman ebeveyninin eksik kalan yanını tamamlama çağrısını, kimi zaman onun kaygılarını yatıştırma görevini, kimi zaman da hiç gerçekleşmemiş bir hayalin taşıyıcılığını üstlenir.

Bu beklentiler her zaman sözel değildir; bir duruşta, bir sessizlikte, bir bakışta yerleşir ve çocuk, kendisine ait olanla kendisinden beklenen arasındaki salınımda kişiliğini oluşturur.

Kimlik, yalnızca “Ben kimim?” sorusunun cevabı değil; aynı zamanda “Başkaları beni kim olarak düşledi?” sorusuyla da şekillenir.

Belki de ruhsal gelişim, ne ötekinin arzusuna bütünüyle teslim olmak ne de ondan tamamen kopmaktır. Onu tanıyabilmek, adlandırabilmek ve kendi düşlemleri için içeride bir alan açabilmektir.

Bir çocuğun kimliği oluşurken, yalnızca kendisine ait dürtüler ve deneyimler değil; ebeveynlerinin ona dair taşıdığı fanteziler de devreye girer: “Nasıl biri olsun?”, “Neyi başarsın?”, “Neyi hiç yapmasın?” gibi arzular bazen açıkça ifade edilir, bazen ise hiç konuşulmadan hissedilir.

Çocuk, bu bakışların içinde büyür. Kimi zaman ebeveyninin eksik kalan yanını tamamlama çağrısını, kimi zaman onun kaygılarını yatıştırma görevini, kimi zaman da hiç gerçekleşmemiş bir hayalin taşıyıcılığını üstlenir.

Bu beklentiler her zaman sözel değildir; bir duruşta, bir sessizlikte, bir bakışta yerleşir ve çocuk, kendisine ait olanla kendisinden beklenen arasındaki salınımda kişiliğini oluşturur.

Kimlik, yalnızca “Ben kimim?” sorusunun cevabı değil; aynı zamanda “Başkaları beni kim olarak düşledi?” sorusuyla da şekillenir.

Belki de ruhsal gelişim, ne ötekinin arzusuna bütünüyle teslim olmak ne de ondan tamamen kopmaktır. Onu tanıyabilmek, adlandırabilmek ve kendi düşlemleri için içeride bir alan açabilmektir.

Bazen düşünmek, bir duraklama anında başlar. Kişi, gündelik etkileşimlerin içinde sürüklenirken değil, onlara kısa bir mesafe alabildiğinde düşünmeye başlar. Bu mesafe, dünyadan kopmak ya da içe kapanmak değildir; öznenin kendini tek bir konuma sabitlemeden, farklı ihtimalleri yoklayabileceği bir açıklık yaratır.

Özne olmak burada tutarlı, kapalı bir “ben”e sahip olmak değildir. Daha çok, kişiyle dünya arasındaki ilişkinin yeniden ayarlanabildiği bir süreçtir. İnsan, başkalarıyla kurduğu temaslarda çoğu zaman kendini belirli rollere yerleşmiş halde bulur; düşünme ise bu rollerin zorunlu olmadığını fark etmenin yoludur. Böylece etkileşimler, kişiyi sabitleyen tanımlar olmaktan çıkar; üzerinde durulup başka türlü de kurulabilecek ilişkiler hâline gelir.

Bu tür bir düşünme, kendini yargılayan ya da sürekli analiz eden bir zihinsel faaliyet değildir. Daha çok, olan bitene karşı meraklı ve esnek bir dikkat geliştirmektir. “Neden böyleyim?” sorusunun yerini yavaş yavaş “Bunu başka nasıl yaşayabilirim?” sorusu alır. Özne, geçmiş deneyimlerinin toplamı olarak değil, onlarla kurduğu ilişkinin değişebilirliği içinde belirir.

Burada düşünce, içe kapanan bir yalnızlık değil; başkalarıyla ilişkideyken bile sürdürülebilen bir iç açıklıktır. Kişi, her etkileşimin kendisi hakkında nihai bir hakikat söylediğini varsaymadan, bu temasların onda bıraktığı izleri geçici duraklar olarak görebilir. Bu da öznenin, kendini sürekli yeniden konumlandırabilmesine imkân tanır.

Sonuçta özneleşme, bir noktaya varmak değil,
düşünmeye devam edebilecek bir alanı koruyabilmektir. Bu açıklık, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi daha esnek bir biçimde sürdürebilmesini mümkün kılar.

*Ferdinand Hodler - “Die enttäuschte Seele” (1889)

Bazen düşünmek, bir duraklama anında başlar. Kişi, gündelik etkileşimlerin içinde sürüklenirken değil, onlara kısa bir mesafe alabildiğinde düşünmeye başlar. Bu mesafe, dünyadan kopmak ya da içe kapanmak değildir; öznenin kendini tek bir konuma sabitlemeden, farklı ihtimalleri yoklayabileceği bir açıklık yaratır.

Özne olmak burada tutarlı, kapalı bir “ben”e sahip olmak değildir. Daha çok, kişiyle dünya arasındaki ilişkinin yeniden ayarlanabildiği bir süreçtir. İnsan, başkalarıyla kurduğu temaslarda çoğu zaman kendini belirli rollere yerleşmiş halde bulur; düşünme ise bu rollerin zorunlu olmadığını fark etmenin yoludur. Böylece etkileşimler, kişiyi sabitleyen tanımlar olmaktan çıkar; üzerinde durulup başka türlü de kurulabilecek ilişkiler hâline gelir.

Bu tür bir düşünme, kendini yargılayan ya da sürekli analiz eden bir zihinsel faaliyet değildir. Daha çok, olan bitene karşı meraklı ve esnek bir dikkat geliştirmektir. “Neden böyleyim?” sorusunun yerini yavaş yavaş “Bunu başka nasıl yaşayabilirim?” sorusu alır. Özne, geçmiş deneyimlerinin toplamı olarak değil, onlarla kurduğu ilişkinin değişebilirliği içinde belirir.

Burada düşünce, içe kapanan bir yalnızlık değil; başkalarıyla ilişkideyken bile sürdürülebilen bir iç açıklıktır. Kişi, her etkileşimin kendisi hakkında nihai bir hakikat söylediğini varsaymadan, bu temasların onda bıraktığı izleri geçici duraklar olarak görebilir. Bu da öznenin, kendini sürekli yeniden konumlandırabilmesine imkân tanır.

Sonuçta özneleşme, bir noktaya varmak değil,
düşünmeye devam edebilecek bir alanı koruyabilmektir. Bu açıklık, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi daha esnek bir biçimde sürdürebilmesini mümkün kılar.

*Ferdinand Hodler - “Die enttäuschte Seele” (1889)

Günümüz dünyasında hız, yalnızca bir olanak değil; giderek bir norm ve beklenti haline gelmiş gibidir. Bir şeye ne kadar çabuk ulaşıldığı, onun ne kadar değerli ve “işe yarar” olduğunun ölçütü gibi sunulabilmektedir. Bu bakış açısı, ruhsal süreçlere yönelik beklentileri de belirler. Terapötik alanda da sıklıkla, sürece yatırım yapmaktan çok, kısa sürede gözle görülür bir rahatlama ya da değişim elde etme arzusuyla karşılaşabiliyoruz.

Bu noktada psikanalitik psikoterapi, çağın hız idealiyle kaçınılmaz bir gerilim içine girer. Çünkü, ruhsal değişimi, hızlanması gereken bir süreç olarak değil; zaman, tekrar ve bekleme gerektiren bir çalışma olarak ele alır. Tam da bu nedenle “verimlilik” kavramı psikanalitik bağlamda yeniden düşünülmeyi gerektirir.

“Eğer verimlilik, en kısa zamanda mümkün olanın en fazlasını yapmak olarak tanımlanıyorsa, psikanalizin ağır temposu da elbette delilik gibi görünecektir! Ancak verimlilikle hızın birbiriyle karıştırılmasının tehlikeli yanı, hızın diğer değerlerin önüne geçip idealize edilmesi değil midir? Janine Chasseguet-Smirge, ‘kısa yol’u ‘uzun yol’dan ayırırken, söz konusu bilinçdışı ensestüel arzuların gücünü ortaya koymuş ve ‘mümkün olan en kısa yol’un aynı zamanda ‘yanılsama’ olabileceğini göstermiştir.”

Bu vurgu, psikanalitik çalışmanın neden “kısa yol” vaadinde bulunmadığını da açıklar. Ruhsal olan, doğası gereği dolaylıdır; bilinçdışı, hızla geçilip varılacak bir hedef değil, ancak dolaşılarak yaklaşılabilecek bir alandır. Hızın idealize edilmesi, çoğu zaman bu dolaylılığı bir eksiklik gibi gösterir; oysa psikanalitik yavaşlık, bilinçdışının işleyişine yönelik bir tutumdur.

Psikanalitik çalışma, çağdaş beklentiler içerisinde gereksiz ya da zahmetli görülebilir. Hızlı çözümlerin ve kolay erişimin mümkün olduğu bir dünyada; durmak, beklemek ve tekrar tekrar aynı noktalara dönmek anlamını yitiriyor gibi hissedilebilir. Bununla birlikte, hızın ve hazır çözümlerin karşısına romantik bir yavaşlık koymaz; aksine, hızın her şeyin ölçütü haline gelmesine itiraz eder. Hızlı rahatlamanın mümkün olduğu bir dünyada, anlamın nereden geldiğini sormaya devam eder.

*Alıntı: Danielle Quinodoz - Dokunan Sözcükler

Günümüz dünyasında hız, yalnızca bir olanak değil; giderek bir norm ve beklenti haline gelmiş gibidir. Bir şeye ne kadar çabuk ulaşıldığı, onun ne kadar değerli ve “işe yarar” olduğunun ölçütü gibi sunulabilmektedir. Bu bakış açısı, ruhsal süreçlere yönelik beklentileri de belirler. Terapötik alanda da sıklıkla, sürece yatırım yapmaktan çok, kısa sürede gözle görülür bir rahatlama ya da değişim elde etme arzusuyla karşılaşabiliyoruz.

Bu noktada psikanalitik psikoterapi, çağın hız idealiyle kaçınılmaz bir gerilim içine girer. Çünkü, ruhsal değişimi, hızlanması gereken bir süreç olarak değil; zaman, tekrar ve bekleme gerektiren bir çalışma olarak ele alır. Tam da bu nedenle “verimlilik” kavramı psikanalitik bağlamda yeniden düşünülmeyi gerektirir.

“Eğer verimlilik, en kısa zamanda mümkün olanın en fazlasını yapmak olarak tanımlanıyorsa, psikanalizin ağır temposu da elbette delilik gibi görünecektir! Ancak verimlilikle hızın birbiriyle karıştırılmasının tehlikeli yanı, hızın diğer değerlerin önüne geçip idealize edilmesi değil midir? Janine Chasseguet-Smirge, ‘kısa yol’u ‘uzun yol’dan ayırırken, söz konusu bilinçdışı ensestüel arzuların gücünü ortaya koymuş ve ‘mümkün olan en kısa yol’un aynı zamanda ‘yanılsama’ olabileceğini göstermiştir.”

Bu vurgu, psikanalitik çalışmanın neden “kısa yol” vaadinde bulunmadığını da açıklar. Ruhsal olan, doğası gereği dolaylıdır; bilinçdışı, hızla geçilip varılacak bir hedef değil, ancak dolaşılarak yaklaşılabilecek bir alandır. Hızın idealize edilmesi, çoğu zaman bu dolaylılığı bir eksiklik gibi gösterir; oysa psikanalitik yavaşlık, bilinçdışının işleyişine yönelik bir tutumdur.

Psikanalitik çalışma, çağdaş beklentiler içerisinde gereksiz ya da zahmetli görülebilir. Hızlı çözümlerin ve kolay erişimin mümkün olduğu bir dünyada; durmak, beklemek ve tekrar tekrar aynı noktalara dönmek anlamını yitiriyor gibi hissedilebilir. Bununla birlikte, hızın ve hazır çözümlerin karşısına romantik bir yavaşlık koymaz; aksine, hızın her şeyin ölçütü haline gelmesine itiraz eder. Hızlı rahatlamanın mümkün olduğu bir dünyada, anlamın nereden geldiğini sormaya devam eder.

*Alıntı: Danielle Quinodoz - Dokunan Sözcükler

İlişkilerde sınır, çoğu zaman yanlış anlaşıldığı gibi mesafe koymak ya da ilişkiyi sınırlamak değildir. Aksine, ilişkinin mümkün olabilmesi için gerekli olan psikolojik zemini oluşturur.

Psikanalitik açıdan sınır; ben ile öteki arasındaki ayrımın kurulabilmesiyle ilgilidir. Bu ayrım, neyin bana ait olduğu ile neyin başkasına ait olduğunun ayırt edilebilmesini içerir.

İlişkilerde sınırın aşıldığı yer ise, çoğu zaman bilinçli bir ihlalden çok, ötekinin ayrı bir özne olarak yeterince hissedilemediği noktada ortaya çıkar.

Sınırı aşan kişi, çoğu zaman bunu “fazlalık” olarak değil;
doğallık, yakınlık ya da samimiyet olarak deneyimler.
Çünkü kişi, karşısındakinin alanında durma ve bekleme gerekliliğini fark etmez. Daha çok içsel bir ihtiyaçla kendinde olanı ötekine aktarmaktadır.

Bu durum, ben ile öteki arasındaki ayrımın yeterince içselleştirilememiş olmasıyla ilişkilidir. Kişi, kendi merakını karşısındakinin ihtiyacı, kendi duygusunu ortak bir zemin, kendi hızını ilişkinin doğal ritmi olarak varsayar.

Bu nedenle sınır ihlali yalnızca davranışta değil;
varsayımda, beklentide ve karşısındakinin sessizliğini yorumlama biçiminde de gerçekleşir. Ötekinin durması, geri çekilmesi ya da kapalı kalması, bir sinyal olarak değil; çoğu zaman kişisel bir reddedilme olarak algılanır.

Sınırın tanınmadığı ilişkilerde, yakınlık karşılıklı bir hareket olmaktan çıkar ve tek taraflı bir yerleşmeye dönüşür. Oysa sınır, başkasını kaybetmemek için aşılması gereken bir engel değil; başkasını gerçekten tanıyabilmek için durulması gereken bir eşiktir.

Bazen durmak, geri çekilmek, “Burada durmalıyım” diyebilmek ilişkide bir kayıp değildir. Aksine, karşıdakinin öznel alanını tanımaktır ve bu tanıma, yetişkin bir ilişkinin temelidir.

*Pablo Picasso - “Tête de Femme” (1960)

İlişkilerde sınır, çoğu zaman yanlış anlaşıldığı gibi mesafe koymak ya da ilişkiyi sınırlamak değildir. Aksine, ilişkinin mümkün olabilmesi için gerekli olan psikolojik zemini oluşturur.

Psikanalitik açıdan sınır; ben ile öteki arasındaki ayrımın kurulabilmesiyle ilgilidir. Bu ayrım, neyin bana ait olduğu ile neyin başkasına ait olduğunun ayırt edilebilmesini içerir.

İlişkilerde sınırın aşıldığı yer ise, çoğu zaman bilinçli bir ihlalden çok, ötekinin ayrı bir özne olarak yeterince hissedilemediği noktada ortaya çıkar.

Sınırı aşan kişi, çoğu zaman bunu “fazlalık” olarak değil;
doğallık, yakınlık ya da samimiyet olarak deneyimler.
Çünkü kişi, karşısındakinin alanında durma ve bekleme gerekliliğini fark etmez. Daha çok içsel bir ihtiyaçla kendinde olanı ötekine aktarmaktadır.

Bu durum, ben ile öteki arasındaki ayrımın yeterince içselleştirilememiş olmasıyla ilişkilidir. Kişi, kendi merakını karşısındakinin ihtiyacı, kendi duygusunu ortak bir zemin, kendi hızını ilişkinin doğal ritmi olarak varsayar.

Bu nedenle sınır ihlali yalnızca davranışta değil;
varsayımda, beklentide ve karşısındakinin sessizliğini yorumlama biçiminde de gerçekleşir. Ötekinin durması, geri çekilmesi ya da kapalı kalması, bir sinyal olarak değil; çoğu zaman kişisel bir reddedilme olarak algılanır.

Sınırın tanınmadığı ilişkilerde, yakınlık karşılıklı bir hareket olmaktan çıkar ve tek taraflı bir yerleşmeye dönüşür. Oysa sınır, başkasını kaybetmemek için aşılması gereken bir engel değil; başkasını gerçekten tanıyabilmek için durulması gereken bir eşiktir.

Bazen durmak, geri çekilmek, “Burada durmalıyım” diyebilmek ilişkide bir kayıp değildir. Aksine, karşıdakinin öznel alanını tanımaktır ve bu tanıma, yetişkin bir ilişkinin temelidir.

*Pablo Picasso - “Tête de Femme” (1960)

Psikanalitik açıdan özdeşleşme, çocuğun bakımverenle kurduğu ilişkinin içinde, ona bakarken, onunla hareket ederken ve birlikte deneyim yaşarken gelişir. Çocuk sözleri duyarken; beden dilini, karar veriş biçimini, zorlanırken nasıl devam ettiğini de gözlemler. Yetişkinlerin adımlarına bakar, elini tutar, bazen ona benzemek ister, bazense tam tersini arzu eder. İçselleştirme bu temasların içinde kök salar.

Bu resimde olduğu gibi: Bir el önden uzanır, diğer el ona karşılık verir. Ne tamamen bırakmıştır, ne de sıkıca tutmuştur. Yol gösterir ama yeri geldiğinde geri çekilme imkanı da tanır. Çünkü çocuğun kendi benliğini kurabilmesi, sadece rehberlik edilmekle değil, kendi adımını kendi atabilmesiyle mümkündür. Yani, özdeşleşme sadece “aynı olmak” değildir. “Ayrılarak ben olma” deneyimini de içerir.

Yol göstermek burada bir komut değil, bir davet gibidir. Eşlik etmek de edilgenlik değil, birlikte oluş halini içerir. Büyüme bazen ebeveynin izinden gitmek, bazen o izden ayrılıp kendi patikasını çizebilmektir. Önemli olan çocuğun ‘ben’ olabilmesi için; “benim gibi”ye yaklaşmasını veya uzaklaşmasını beklemeden “kendisi gibi”ye alan bırakmaktır.

Çocuk bu birlikte yürüyüşte, hem bir model görür hem de kendi ritmini bulma alanı. Özdeşleşme tam da bu alanda büyür: Bir elin tuttuğu ama adımın çocuğa ait kaldığı noktada. Rehberliğin var olduğu ama benliğin gölgede kalmadığı ilişkide. Ne yalnızca yönlendirildiği ne de tamamen serbest bırakıldığı...

Bu, çocuk öznenin “Ben kimim?” sorusunu başkalarının bakışı içinde kurmasını sağlar. Çocuk kendi konumunu, güvende oluşunu, hareketini annenin bakışı üzerinden kurar. Benlik, çoğu zaman ikisinin arasında salınan o ilişkisel bölgede şekillenir: Güvence veren bir el ama yeri geldiğinde gevşeyen. Gidilecek bir yön ama o yöne yürümeyi mümkün kılan.

Not: Bu metinde anlatılmak istenen özdeşlemenin nasıl olduğu ya da olması gerektiği değil; özdeşleşme meselesinin yalnızca bir yönünü ele almaktır.

*Joaquín Sorolla - “Kayalıklarda Clotilde ve Elena” (1905)

Psikanalitik açıdan özdeşleşme, çocuğun bakımverenle kurduğu ilişkinin içinde, ona bakarken, onunla hareket ederken ve birlikte deneyim yaşarken gelişir. Çocuk sözleri duyarken; beden dilini, karar veriş biçimini, zorlanırken nasıl devam ettiğini de gözlemler. Yetişkinlerin adımlarına bakar, elini tutar, bazen ona benzemek ister, bazense tam tersini arzu eder. İçselleştirme bu temasların içinde kök salar.

Bu resimde olduğu gibi: Bir el önden uzanır, diğer el ona karşılık verir. Ne tamamen bırakmıştır, ne de sıkıca tutmuştur. Yol gösterir ama yeri geldiğinde geri çekilme imkanı da tanır. Çünkü çocuğun kendi benliğini kurabilmesi, sadece rehberlik edilmekle değil, kendi adımını kendi atabilmesiyle mümkündür. Yani, özdeşleşme sadece “aynı olmak” değildir. “Ayrılarak ben olma” deneyimini de içerir.

Yol göstermek burada bir komut değil, bir davet gibidir. Eşlik etmek de edilgenlik değil, birlikte oluş halini içerir. Büyüme bazen ebeveynin izinden gitmek, bazen o izden ayrılıp kendi patikasını çizebilmektir. Önemli olan çocuğun ‘ben’ olabilmesi için; “benim gibi”ye yaklaşmasını veya uzaklaşmasını beklemeden “kendisi gibi”ye alan bırakmaktır.

Çocuk bu birlikte yürüyüşte, hem bir model görür hem de kendi ritmini bulma alanı. Özdeşleşme tam da bu alanda büyür: Bir elin tuttuğu ama adımın çocuğa ait kaldığı noktada. Rehberliğin var olduğu ama benliğin gölgede kalmadığı ilişkide. Ne yalnızca yönlendirildiği ne de tamamen serbest bırakıldığı...

Bu, çocuk öznenin “Ben kimim?” sorusunu başkalarının bakışı içinde kurmasını sağlar. Çocuk kendi konumunu, güvende oluşunu, hareketini annenin bakışı üzerinden kurar. Benlik, çoğu zaman ikisinin arasında salınan o ilişkisel bölgede şekillenir: Güvence veren bir el ama yeri geldiğinde gevşeyen. Gidilecek bir yön ama o yöne yürümeyi mümkün kılan.

Not: Bu metinde anlatılmak istenen özdeşlemenin nasıl olduğu ya da olması gerektiği değil; özdeşleşme meselesinin yalnızca bir yönünü ele almaktır.

*Joaquín Sorolla - “Kayalıklarda Clotilde ve Elena” (1905)

Geçişler, yalnızca takvimde ilerlemeyi değil; iç dünyamızda yeniden yapılanma halini de çağrıştırır.

Bazen geride bırakamadıklarımız elimizden tutar, bazen de içimizde kıpırdayan bir arzu “şimdi” der. İşte o anlarda durup bakmak kıymetlidir:

Ne taşıyorum?
Neyi bırakmak istiyorum?
Hayatıma neyi davet ediyorum?
Gerçekten neye yöneliyorum?

Bu atölye, iç dünyamızdaki parçalarla karşılaşmanın, onları anlamlandırmanın ve görünür kılmanın kapısını aralamak için. Ertelenenlere, arzulananlara, vazgeçmek istediklerimize dair düşünme alanına bir davet.

Birlikte, kendimize dair düşünmek için “hayal panosu” oluşturacağız. Belki bir resim, belki bir kelime, belki bir duygu tutkal görevi görecek ve parçalara bağlanacak. Çünkü bazen bir görsel, bir cümle ya da bir renk, zihnimizdeki kapıları biz fark etmeden aralar.

Eğer siz de geçişin eşiğinde durmayı, yavaşlamayı, kendi arzunuzu ve yönünüzü görünür kılmayı istiyorsanız davetlimizsiniz.

🗓 Tarih: 27 Aralık Cumartesi Saat: 17.00
📍 Yer: Monit Coffee Shop
👥 Kontenjan: 6 kişi

Bilgi & kayıt için 0 (501) 133 66 72 numaralı telefondan iletişime geçebilirsiniz.

Geçişler, yalnızca takvimde ilerlemeyi değil; iç dünyamızda yeniden yapılanma halini de çağrıştırır.

Bazen geride bırakamadıklarımız elimizden tutar, bazen de içimizde kıpırdayan bir arzu “şimdi” der. İşte o anlarda durup bakmak kıymetlidir:

Ne taşıyorum?
Neyi bırakmak istiyorum?
Hayatıma neyi davet ediyorum?
Gerçekten neye yöneliyorum?

Bu atölye, iç dünyamızdaki parçalarla karşılaşmanın, onları anlamlandırmanın ve görünür kılmanın kapısını aralamak için. Ertelenenlere, arzulananlara, vazgeçmek istediklerimize dair düşünme alanına bir davet.

Birlikte, kendimize dair düşünmek için “hayal panosu” oluşturacağız. Belki bir resim, belki bir kelime, belki bir duygu tutkal görevi görecek ve parçalara bağlanacak. Çünkü bazen bir görsel, bir cümle ya da bir renk, zihnimizdeki kapıları biz fark etmeden aralar.

Eğer siz de geçişin eşiğinde durmayı, yavaşlamayı, kendi arzunuzu ve yönünüzü görünür kılmayı istiyorsanız davetlimizsiniz.

🗓 Tarih: 27 Aralık Cumartesi Saat: 17.00
📍 Yer: Monit Coffee Shop
👥 Kontenjan: 6 kişi

Bilgi & kayıt için 0 (501) 133 66 72 numaralı telefondan iletişime geçebilirsiniz.

Sahnede, anne göz hizasını çocuğuyla eşitlemiş. Bu sahne basit gibi görünse de güçlü bir temsil taşır: Üstten değil, yanından konuşmak. Beden diliyle temasa hazır bir ikili mevcut. Hem sınır koymaya hazır, hem de duyguyu taşımaya...

Bir ebeveyn çocuğuyla bir yanlışı konuşurken iki temel işlev birlikte devreye girer: Sınır ve kapsayıcılık (duyguyu tutmak ve şekillendirebilmenin kapasitesi).

Sınır, çocuğa dünyanın yapısını öğretir: “Bu davranış doğru değil, tekrar olamaz.”

Kapsayıcılık ise çocuğun iç dünyasına alan açar: “Bunu yaparken ne hissettin? Kızgın mıydın? Üzüldün mü?”

Sınır, çocuğa dünyayı öğreten bir çerçevedir; kapsayıcılık ise o çerçevenin içindeki güvenli alan. İkisini birlikte sunduğunuzda çocuğun hem davranışıyla hem de iç dünyasıyla buluşursunuz.

Yalnızca sınır koymak; cezayı, utancı veya içe kapanmayı ortaya çıkarabilir. Yalnızca kapsamak ise; sınırsızlığı, belirsizliği ve kaygıyı. İkisi birlikte olduğunda çocuk hem görülür hem de davranışa alternatif düşünmesinin imkanı doğar.

Yani ikisi bir arada olduğunda; çocuğa davranışının sonuçlarını gösterme ve o davranışın ardındaki ihtiyaç/duygu görüldüğü için onarım şansı ve öğrenme imkanı sunulmuş olur.

Çocuk yanlış yaptığında aslında şunu duymalıdır: “Davranışını eleştiriyorum, seni değil.”

Bu ayrım, benlik bütünlüğü için kritiktir. İlişkide onarım böyle başlar: Yanlışı işaret ederek ama çocuğun duygusal deneyimini dışlamadan, öfkeyi yok saymadan ama ona teslim olmadan.

Belki bu görsel, bize şunu hatırlatır: Ebeveynlik bazen sınır çizen bir el, bazen tutan bir kucak, çoğu zaman ise ikisinin aynı anda mümkün olduğunu çocuğa göstermektir. Ve ikisi dengede olduğunda gerçek öğrenme, öz farkındalık ve güvende hissetme mümkün hale gelir.

*Peter Ilsted - “Mother and Child in an Interior” (1898)

Sahnede, anne göz hizasını çocuğuyla eşitlemiş. Bu sahne basit gibi görünse de güçlü bir temsil taşır: Üstten değil, yanından konuşmak. Beden diliyle temasa hazır bir ikili mevcut. Hem sınır koymaya hazır, hem de duyguyu taşımaya...

Bir ebeveyn çocuğuyla bir yanlışı konuşurken iki temel işlev birlikte devreye girer: Sınır ve kapsayıcılık (duyguyu tutmak ve şekillendirebilmenin kapasitesi).

Sınır, çocuğa dünyanın yapısını öğretir: “Bu davranış doğru değil, tekrar olamaz.”

Kapsayıcılık ise çocuğun iç dünyasına alan açar: “Bunu yaparken ne hissettin? Kızgın mıydın? Üzüldün mü?”

Sınır, çocuğa dünyayı öğreten bir çerçevedir; kapsayıcılık ise o çerçevenin içindeki güvenli alan. İkisini birlikte sunduğunuzda çocuğun hem davranışıyla hem de iç dünyasıyla buluşursunuz.

Yalnızca sınır koymak; cezayı, utancı veya içe kapanmayı ortaya çıkarabilir. Yalnızca kapsamak ise; sınırsızlığı, belirsizliği ve kaygıyı. İkisi birlikte olduğunda çocuk hem görülür hem de davranışa alternatif düşünmesinin imkanı doğar.

Yani ikisi bir arada olduğunda; çocuğa davranışının sonuçlarını gösterme ve o davranışın ardındaki ihtiyaç/duygu görüldüğü için onarım şansı ve öğrenme imkanı sunulmuş olur.

Çocuk yanlış yaptığında aslında şunu duymalıdır: “Davranışını eleştiriyorum, seni değil.”

Bu ayrım, benlik bütünlüğü için kritiktir. İlişkide onarım böyle başlar: Yanlışı işaret ederek ama çocuğun duygusal deneyimini dışlamadan, öfkeyi yok saymadan ama ona teslim olmadan.

Belki bu görsel, bize şunu hatırlatır: Ebeveynlik bazen sınır çizen bir el, bazen tutan bir kucak, çoğu zaman ise ikisinin aynı anda mümkün olduğunu çocuğa göstermektir. Ve ikisi dengede olduğunda gerçek öğrenme, öz farkındalık ve güvende hissetme mümkün hale gelir.

*Peter Ilsted - “Mother and Child in an Interior” (1898)

Görselde tavanın tüm yüzü kaplaması, kişinin kendi öznelliğinin yemekle ilgili düşünceler tarafından yutulduğu bir zihinsel hali çağrıştırıyor. Sanki baş, yani düşünmenin merkezi, tamamen “yemek” ile özdeşleşmiş; iç dünya ise tek bir temaya indirgenmiş gibi.

Zihnin yemekle dolması, çoğu zaman yemeğe duyulan basit bir ilginin değil; düşünsel ve duygusal kapasitenin daralıp tek bir noktaya sıkışmasının bir göstergesidir. Bu sıkışma hâli, kişinin kendini yemek üzerinden tanımlamasına bile dönüşebilir:

“Ne hissediyorum?” sorusu zamanla “Ne yesem?”e kayar.

“Ne istiyorum?” sorusu “Aç mıyım?”a indirgenir.

Duygusal olan, bedensel olana devredilir. Tavanın yüzü tamamen kaplamasıyla, kişinin kendi öznel sesi; yemek etrafında dönen bir iç konuşma üzerinden tarif bulabildiği bir alan haline gelir. İç dünya, çeşitliliğini kaybedip tek bir alanla var olabilir. Ruhsallığın içinde bir çeşitlenme değil, kuraklaşma meydana gelir. Böyle anlarda yemek, bir ihtiyaçtan çok bir düşünme biçimine evrilir.

Zihin, boşlukla karşılaşmamak için kendini “yemek” ile doldurur. Hissetmek yerine meşgul olur; düşünmek yerine tüketir. Kendi yüzü yerine bir tava taşıyan özne, adeta hazın kendisi olmuş, tüketen değil tüketilen haline gelmiştir. Belki de bu nedenle asıl soru şudur:

“Gerçekte yemeye çalıştığım şey, bir yiyecek mi… yoksa adını koyamadığım bir duygusal gerilimi başka bir yoldan düzenlemeye çalışmak mı?”

Görselde tavanın tüm yüzü kaplaması, kişinin kendi öznelliğinin yemekle ilgili düşünceler tarafından yutulduğu bir zihinsel hali çağrıştırıyor. Sanki baş, yani düşünmenin merkezi, tamamen “yemek” ile özdeşleşmiş; iç dünya ise tek bir temaya indirgenmiş gibi.

Zihnin yemekle dolması, çoğu zaman yemeğe duyulan basit bir ilginin değil; düşünsel ve duygusal kapasitenin daralıp tek bir noktaya sıkışmasının bir göstergesidir. Bu sıkışma hâli, kişinin kendini yemek üzerinden tanımlamasına bile dönüşebilir:

“Ne hissediyorum?” sorusu zamanla “Ne yesem?”e kayar.

“Ne istiyorum?” sorusu “Aç mıyım?”a indirgenir.

Duygusal olan, bedensel olana devredilir. Tavanın yüzü tamamen kaplamasıyla, kişinin kendi öznel sesi; yemek etrafında dönen bir iç konuşma üzerinden tarif bulabildiği bir alan haline gelir. İç dünya, çeşitliliğini kaybedip tek bir alanla var olabilir. Ruhsallığın içinde bir çeşitlenme değil, kuraklaşma meydana gelir. Böyle anlarda yemek, bir ihtiyaçtan çok bir düşünme biçimine evrilir.

Zihin, boşlukla karşılaşmamak için kendini “yemek” ile doldurur. Hissetmek yerine meşgul olur; düşünmek yerine tüketir. Kendi yüzü yerine bir tava taşıyan özne, adeta hazın kendisi olmuş, tüketen değil tüketilen haline gelmiştir. Belki de bu nedenle asıl soru şudur:

“Gerçekte yemeye çalıştığım şey, bir yiyecek mi… yoksa adını koyamadığım bir duygusal gerilimi başka bir yoldan düzenlemeye çalışmak mı?”

Ergenlik, öznenin kendi arzusunu yeni yeni tanımaya başladığı bir evredir. Bu tanıma süreci çoğu zaman karşısındakinin bakışıyla mümkün olur. Burada da iki genç, birbirinin bakışında kendi arzusunun yankısını duymaya çalışıyor gibidir:

- Beni nasıl görüyor?
- Ben ona ne hissettiriyorum?
- Ben ne istiyorum?

Bu sorular henüz söze dökülemez, bedenin dili daha önce konuşur. Bacakların gerginliği, parmakların sıkışması, omuzdaki hafif kıpırtılar… Ergenliğin tipik “hem görünmek hem saklanmak” isteyen ikili yapısı burada bedenleşir.

Görselden yola çıkıldığında; kapı kapalı ama içeriden ışık sızıyor; yani: “İçimde bir şey var, biliyorum ama henüz açmayı bilmiyorum.” Gençlik aşkı tam da böyle bir kapıdır: Açılmak istersin ama kapıyı açmanın sonuçlarını kestiremezsin. Bu açıdan açmak ve açmamak arasındaki bekleme hali ergende libidinal bir gerilim yaratır.

Bir yaz akşamının sessizliğinde, ergenliğin içsel fırtınalarının yüzeyde görünür olduğu o anı anlatır: Arzunun henüz tam şekillenmediği, ama artık geri çevrilemeyecek kadar kendini duyurduğu bir eşik anı.

*Edward Hopper - “Summer Evening” (1947)

Ergenlik, öznenin kendi arzusunu yeni yeni tanımaya başladığı bir evredir. Bu tanıma süreci çoğu zaman karşısındakinin bakışıyla mümkün olur. Burada da iki genç, birbirinin bakışında kendi arzusunun yankısını duymaya çalışıyor gibidir:

- Beni nasıl görüyor?
- Ben ona ne hissettiriyorum?
- Ben ne istiyorum?

Bu sorular henüz söze dökülemez, bedenin dili daha önce konuşur. Bacakların gerginliği, parmakların sıkışması, omuzdaki hafif kıpırtılar… Ergenliğin tipik “hem görünmek hem saklanmak” isteyen ikili yapısı burada bedenleşir.

Görselden yola çıkıldığında; kapı kapalı ama içeriden ışık sızıyor; yani: “İçimde bir şey var, biliyorum ama henüz açmayı bilmiyorum.” Gençlik aşkı tam da böyle bir kapıdır: Açılmak istersin ama kapıyı açmanın sonuçlarını kestiremezsin. Bu açıdan açmak ve açmamak arasındaki bekleme hali ergende libidinal bir gerilim yaratır.

Bir yaz akşamının sessizliğinde, ergenliğin içsel fırtınalarının yüzeyde görünür olduğu o anı anlatır: Arzunun henüz tam şekillenmediği, ama artık geri çevrilemeyecek kadar kendini duyurduğu bir eşik anı.

*Edward Hopper - “Summer Evening” (1947)

.pro-gallery-wix-wrapper {display: block !important;} .pro-gallery-wix-wrapper .gallery-item-container {opacity: 1 !important; display: block !important;}

Hakkında
Çalışma Alanları
İletişim

bottom of page